Thứ tư,  18/09/2019

Nhân quyền – điểm nhấn trong Hiến pháp sửa đổi

Nhân quyền vừa là kết quả, thước đo, vừa là động lực cho sự phát triển, ổn định của một quốc gia văn minh. Quyền con người về chính trị, dân sự, kinh tế - xã hội, văn hóa, đặc biệt, quyền có việc làm, thu nhập, nhà ở, học tập, được chăm sóc sức khỏe, sống trong môi trường an toàn ngày càng trở thành những quyền cơ bản, thiết thực và có ý nghĩa cao nhất về nhân quyền... Chính vì thế, tinh thần này được khẳng định, trở thành điểm nhấn quan trọng trong Hiến pháp sửa đổi.

Nhân quyền vừa là kết quả, thước đo, vừa là động lực cho sự phát triển, ổn định của một quốc gia văn minh. Quyền con người về chính trị, dân sự, kinh tế – xã hội, văn hóa, đặc biệt, quyền có việc làm, thu nhập, nhà ở, học tập, được chăm sóc sức khỏe, sống trong môi trường an toàn ngày càng trở thành những quyền cơ bản, thiết thực và có ý nghĩa cao nhất về nhân quyền… Chính vì thế, tinh thần này được khẳng định, trở thành điểm nhấn quan trọng trong Hiến pháp sửa đổi.

Trước hết cần khẳng định, một trong các bước tiến quan trọng của Hiến pháp sửa đổi là đề cao nhân quyền như tổng hòa quyền con người và quyền công dân, từ đó thể chế hóa quan hệ giữa quyền lợi và nghĩa vụ công dân, đồng thời xác lập trách nhiệm bảo đảm những quyền đó được thực hiện trên thực tế của Nhà nước. Hiến pháp sửa đổi khẳng định Nhà nước Việt Nam là nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân; tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân; vì thế quyền con người, quyền công dân về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội được công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật.

Theo Hiến pháp sửa đổi, nhân quyền được thể hiện, bảo đảm trước hết bởi các quyền chính trị của công dân và dân tộc. Cụ thể: Mọi người đều bình đẳng trước pháp luật, không ai bị phân biệt đối xử trong đời sống chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội; Mọi công dân đều có quyền bầu cử, quyền ứng cử vào Quốc hội, Hội đồng nhân dân; quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tiếp cận thông tin, hội họp, lập hội, biểu tình, quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội, tham gia thảo luận và kiến nghị với cơ quan Nhà nước về các vấn đề của cơ sở, địa phương và cả nước; quyền biểu quyết khi Nhà nước tổ chức trưng cầu ý dân; quyền khiếu nại, tố cáo với cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền về những việc làm trái pháp luật của cơ quan, tổ chức, cá nhân; quyền được xét xử kịp thời trong thời hạn luật định, công bằng, công khai, quyền tự bào chữa, nhờ luật sư hoặc người khác bào chữa; quyền được bồi thường thiệt hại về vật chất, tinh thần và phục hồi danh dự khi bị bắt, giam, giữ, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án trái pháp luật; Không ai bị bắt nếu không có quyết định của Tòa án nhân dân, quyết định hoặc phê chuẩn của Viện Kiểm sát nhân dân, trừ trường hợp phạm tội quả tang; Việc bắt, giam giữ người do luật định. Nhà nước nghiêm cấm việc trả thù người khiếu nại, tố cáo hoặc lợi dụng quyền khiếu nại, tố cáo để vu khống, vu cáo làm hại người khác; Các dân tộc trên lãnh thổ Việt Nam bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng và giúp nhau cùng phát triển; Mọi hành vi kỳ thị, chia rẽ dân tộc đều bị nghiêm cấm; Các dân tộc có quyền dùng tiếng nói, chữ viết, giữ gìn bản sắc dân tộc, phát huy phong tục, tập quán, truyền thống và văn hóa tốt đẹp của mình; Nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước bằng dân chủ trực tiếp, bằng dân chủ đại diện thông qua Quốc hội, Hội đồng nhân dân được bầu theo nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp, bỏ phiếu kín; Công dân Việt Nam ở nước ngoài là bộ phận không tách rời của cộng đồng dân tộc Việt Nam, được Nhà nước bảo hộ, khuyến khích, tạo điều kiện giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam, giữ quan hệ gắn bó với gia đình và quê hương, góp phần xây dựng quê hương, đất nước.

Dư luận trong nước và nước ngoài đặc biệt đánh giá cao những quy định cởi mở, đậm tính quốc tế về quyền con người được thể hiện tập trung thành mục riêng, tạo thành điểm nhấn về nhân quyền ở chương II và xuyên suốt toàn bộ Hiến pháp sửa đổi. Theo đó, mọi người có quyền sống, quyền có nơi ở hợp pháp, quyền bất khả xâm phạm về thân thể, về nhà ở, về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình; được pháp luật bảo hộ quyền tự do đi lại và cư trú ở trong nước, quyền ra nước ngoài và từ nước ngoài về nước; không bị tra tấn, bạo lực, truy bức, nhục hình hay bất kỳ hình thức đối xử nào khác xâm phạm thân thể, sức khỏe, xúc phạm danh dự, nhân phẩm; mọi người có quyền hiến mô, bộ phận cơ thể người, hiến xác theo quy định của luật.

Việc thử nghiệm y học, dược học, khoa học hay bất kỳ hình thức thử nghiệm nào khác trên cơ thể người phải có sự đồng ý của người được thử nghiệm. Mọi người có quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, theo hoặc không theo một tôn giáo nào; Các tôn giáo bình đẳng trước pháp luật. Nhà nước tôn trọng và bảo hộ quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo; bảo đảm quyền và cơ hội bình đẳng giới; Công dân nam, nữ bình đẳng về mọi mặt, có quyền kết hôn, ly hôn và thực hiện hôn nhân theo nguyên tắc tự nguyện, một vợ một chồng, vợ chồng bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau.

Nhà nước bảo hộ hôn nhân và gia đình, bảo hộ quyền lợi của người mẹ và trẻ em. Đặc biệt, nhân quyền cũng được khẳng định và bảo đảm bởi quyền kinh tế,…

Với Hiến pháp sửa đổi, lần đầu tiên trong lịch sử lập Hiến Việt Nam, quyền được bảo đảm an sinh xã hội của mọi người dân được chính thức khẳng định thành một điều riêng (Điều 34).

Quyền này được xác lập, thực hiện cùng với quyền bình đẳng, không bị phân biệt đối xử trong đời sống chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội; quyền làm việc, lựa chọn nghề nghiệp, việc làm và nơi làm việc của công dân. Người làm công ăn lương được bảo đảm các điều kiện làm việc công bằng, an toàn; được hưởng lương, chế độ nghỉ ngơi.

Mọi người có quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe, bình đẳng trong việc sử dụng các dịch vụ y tế; có quyền và nghĩa vụ học tập, quyền nghiên cứu khoa học và công nghệ, sáng tạo văn học, nghệ thuật và thụ hưởng lợi ích từ các hoạt động đó. Nhà nước bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người lao động, người sử dụng lao động và tạo điều kiện xây dựng quan hệ lao động tiến bộ, hài hòa và ổn định. Phụ nữ được tạo điều kiện để phát triển toàn diện, phát huy vai trò của mình trong xã hội. Trẻ em được bảo vệ, chăm sóc và giáo dục; được tham gia vào các vấn đề về trẻ em. Thanh niên được học tập, lao động, giải trí, phát triển thể lực, trí tuệ, bồi dưỡng đạo đức, truyền thống dân tộc, ý thức công dân; đi đầu trong công cuộc lao động sáng tạo và bảo vệ Tổ quốc. Tương tự như vậy, người cao tuổi được tôn trọng, chăm sóc và phát huy vai trò trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Đồng thời, cũng như ở bất kỳ quốc gia nào, nhân quyền ở Việt Nam luôn có nguyên tắc, là được thực hiện trong sự tuân thủ Hiến pháp và pháp luật, để giữ gìn trật tự, an toàn xã hội, hài hòa lợi ích chung và bảo đảm sự phát triển bền vững đất nước. Theo Hiến pháp sửa đổi, quyền con người, quyền công dân chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của luật trong trường hợp cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe của cộng đồng. Việc thực hiện quyền con người, quyền công dân không được xâm phạm lợi ích quốc gia, dân tộc, quyền và lợi ích hợp pháp của người khác; quyền công dân không tách rời nghĩa vụ công dân phải thực hiện. Mọi người có nghĩa vụ tôn trọng quyền của người khác; có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ đối với Nhà nước và xã hội. Công dân phải trung thành với Tổ quốc, thực hiện nghĩa vụ quân sự và tham gia xây dựng nền quốc phòng toàn dân; tham gia bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội và chấp hành những quy tắc sinh hoạt công cộng. Bảo vệ Tổ quốc là nghĩa vụ thiêng liêng và quyền cao quý của công dân và phản bội Tổ quốc là tội nặng nhất. Mọi người có nghĩa vụ nộp thuế theo luật định. Người nước ngoài cư trú ở Việt Nam phải tuân theo Hiến pháp và pháp luật Việt Nam, được bảo hộ tính mạng, tài sản và các quyền, lợi ích chính đáng theo pháp luật Việt Nam. Không ai được xâm phạm tự do tín ngưỡng, tôn giáo hoặc lợi dụng tín ngưỡng, tôn giáo để vi phạm pháp luật. Không ai được bóc mở, kiểm soát, thu giữ trái luật thư tín, điện thoại, điện tín và các hình thức trao đổi thông tin riêng tư của người khác. Nghiêm cấm phân biệt đối xử, cưỡng bức lao động, sử dụng nhân công dưới độ tuổi lao động tối thiểu, xâm hại, hành hạ, ngược đãi, bỏ mặc, lạm dụng, bóc lột sức lao động và những hành vi khác vi phạm quyền trẻ em. Tổ chức, cá nhân gây ô nhiễm môi trường, làm suy kiệt tài nguyên thiên nhiên và suy giảm đa dạng sinh học phải bị xử lý nghiêm và có trách nhiệm khắc phục, bồi thường thiệt hại. Cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền phải tiếp nhận, giải quyết khiếu nại, tố cáo theo luật định… Nhà nước có chính sách và trách nhiệm quản lý, sử dụng hiệu quả, bền vững các nguồn tài nguyên thiên nhiên, bảo tồn thiên nhiên, đa dạng sinh học, bảo vệ môi trường, phòng, chống thiên tai, ứng phó với biến đổi khí hậu; phát triển sự nghiệp bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của nhân dân, thực hiện bảo hiểm y tế toàn dân, bảo vệ, chăm sóc sức khỏe người mẹ, trẻ em, thực hiện kế hoạch hóa gia đình; phát triển hệ thống an sinh xã hội, giáo dục, nhà ở và tạo bình đẳng về cơ hội để công dân thụ hưởng phúc lợi xã hội, có nhà ở, xây dựng gia đình ấm no, tiến bộ, hạnh phúc; xây dựng con người Việt Nam có sức khỏe, văn hóa, giàu lòng yêu nước, có tinh thần đoàn kết, ý thức làm chủ, trách nhiệm công dân. Nhà nước ưu tiên sử dụng, phát triển nhân tài; tạo điều kiện để người khuyết tật và người nghèo được học văn hoá và học nghề; tổ chức công tác thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân, chống quan liêu, tham nhũng, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội…

Trên hành trình Đổi mới, chủ động hội nhập quốc tế của mình, vượt lên các khó khăn, thách thức, bất chấp sự xuyên tạc, bóp méo, cản trở của một số thế lực thiếu thiện chí ở trong và ngoài nước, nhận thức và thể chế về nhân quyền ở Việt Nam ngày càng phát triển mở rộng, đầy đủ, sâu sắc và chặt chẽ hơn, toàn diện và hoàn thiện hơn. Những điểm nhấn về nhân quyền trong Hiến pháp sửa đổi cho thấy Việt Nam đã tiếp nối, phát triển, nhất quán nhiều nội dung về nhân quyền từ các Hiến pháp và các quy định của pháp luật và thực tiễn hoạt động quản lý nhà nước trước đó; hấp thụ và chuyển hóa sâu sắc nhiều nội dung, tinh thần Công ước quốc tế về quyền chính trị, dân sự, quyền kinh tế, văn hóa và Tuyên ngôn nhân quyền; đáp ứng nghiêm túc các yêu cầu đối với một quốc gia là thành viên Hội đồng Nhân quyền nói riêng, thành viên LHQ nói chung. Cần khẳng định về tổng thể, việc hiến định, hiện thực hóa nhân quyền trong Hiến pháp sửa đổi là phù hợp với sự lựa chọn định hướng phát triển, tiếp nối logic, phù hợp bản chất, mục tiêu của chế độ chính trị -xã hội của Việt Nam, tạo nền tảng pháp lý cao nhất bảo đảm nhân quyền, quyền con người được thực hiện luôn là nội dung, mục tiêu, động lực cho phát triển toàn diện nước Việt Nam “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” trong bối cảnh và yêu cầu mới…

Theo Nhandan