Chủ nhật,  08/12/2019

Cần những giải pháp đồng bộ

Nhu cầu nhân lực y tế là rất lớn, trong khi khả năng đáp ứng có hạn đang là một thách thức lớn với sự nghiệp chăm sóc sức khỏe nhân dân. Nhưng không vì thế mà chạy theo số lượng, không bảo đảm chất lượng. Để giải quyết vấn đề này cần có những giải pháp đồng bộ theo như tinh thần Nghị quyết 46 - NQ/T.Ư của Bộ Chính trị "Nghề y là một nghề đặc biệt, vì vậy cần được đào tạo và sử dụng một cách đặc biệt". Chỗ nào cũng thiếuCó rất nhiều nguyên nhân dẫn đến tăng nhu cầu nhân lực y tế: nguồn đào tạo có giới hạn; dân số mỗi năm tăng thêm khoảng một triệu người; hệ thống y tế tư nhân đang phát triển nhanh; nhu cầu khám, chữa bệnh ngày càng cao, tình trạng mất cân đối về phân bổ nhân lực. Theo thống kê của Bộ Y tế, tuy số cán bộ y tế hằng năm có tăng, nhưng không theo kịp mức tăng dân số. Tính đến năm 2008 nước ta có 40,5 cán bộ y tế/ mười nghìn dân nhưng vẫn thấp hơn mức 43,1 cán...

Nhu cầu nhân lực y tế là rất lớn, trong khi khả năng đáp ứng có hạn đang là một thách thức lớn với sự nghiệp chăm sóc sức khỏe nhân dân. Nhưng không vì thế mà chạy theo số lượng, không bảo đảm chất lượng. Để giải quyết vấn đề này cần có những giải pháp đồng bộ theo như tinh thần Nghị quyết 46 – NQ/T.Ư của Bộ Chính trị “Nghề y là một nghề đặc biệt, vì vậy cần được đào tạo và sử dụng một cách đặc biệt”.

Chỗ nào cũng thiếu

Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến tăng nhu cầu nhân lực y tế: nguồn đào tạo có giới hạn; dân số mỗi năm tăng thêm khoảng một triệu người; hệ thống y tế tư nhân đang phát triển nhanh; nhu cầu khám, chữa bệnh ngày càng cao, tình trạng mất cân đối về phân bổ nhân lực. Theo thống kê của Bộ Y tế, tuy số cán bộ y tế hằng năm có tăng, nhưng không theo kịp mức tăng dân số. Tính đến năm 2008 nước ta có 40,5 cán bộ y tế/ mười nghìn dân nhưng vẫn thấp hơn mức 43,1 cán bộ/ mười nghìn dân (năm 1986). So với các nước trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương, tỷ lệ bác sĩ, điều dưỡng, dược sĩ/ một nghìn dân của Việt Nam còn quá thấp, mới đạt gần 50% so với khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới. Bộ Y tế đánh giá, tình hình nhân lực y tế của Việt Nam chỉ hơn In-đô-nê-xi-a, một nước cũng đang gặp nhiều khó khăn trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng, nhất là vùng nông thôn, miền núi, hải đảo. Hiện nay số cán bộ y tế trình độ cao đẳng, trung cấp chiếm hai phần ba tổng số cán bộ; số cán bộ trình độ đại học chỉ chiếm một phần tư số cán bộ, chỉ có khoảng 2% số cán bộ có trình độ thạc sĩ, 0,51% có trình độ tiến sĩ. Đáng chú ý, số cán bộ y tế ở thành thị chiếm 50% tổng số cán bộ y tế (14% ở tuyến trung ương, 36% ở tuyến tỉnh) trong khi tổng số dân số ở thành thị chỉ chiếm 27,7% số dân.

Cục Quản lý khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) cho biết, số lượng nhân lực y tế cho lĩnh vực khám, chữa bệnh còn thiếu so với định mức biên chế và nhu cầu thực tế. Hiện nay ngành y tế đang áp dụng chế độ làm việc theo giờ hành chính. Nếu chuyển sang chế độ làm việc theo ca, thì số cán bộ y tế ở các bệnh viện công lập sẽ cần tăng thêm khá nhiều. Cụ thể, trong khu vực khám, chữa bệnh, hiện có 141.148 cán bộ, nhu cầu cần có theo định mức biên chế là 188.182 cán bộ. Trong lĩnh vực điều trị ở cả ba tuyến mới chỉ tính làm việc theo giờ hành chính đã cần bổ sung tới hơn 47 nghìn cán bộ, nếu làm việc theo ca thì con số đó là hơn 80 nghìn cán bộ. Ngay tại tuyến trung ương (36 bệnh viện) cũng bị thiếu cán bộ, một số chuyên khoa khó có nguồn nhân lực để tuyển dụng là: giải phẫu bệnh, sinh hóa, xét nghiệm, tâm thần, lao, phong… Một số nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng, nhiều kỹ thuật đã được triển khai ở các nước trên thế giới hàng chục năm, nhưng áp dụng vào nước ta vẫn diễn ra chậm. Tình trạng này không phải hạn chế do thiếu thiết bị (vì có kinh phí là có thể mua được) mà thiếu chuyên gia sử dụng thiết bị hiện đại. Hay có những nhà đầu tư sẵn sàng bỏ ra hàng trăm thậm chí hàng nghìn tỷ đồng để xây dựng bệnh viện hiện đại, nhưng còn e dè vì chưa biết lấy ai vận hành bệnh viện đó.

Không chỉ khu vực vùng cao &#39khát&#39 cán bộ y tế mà ngay ở khu vực đồng bằng, trung tâm lớn, tình trạng thiếu y, bác sĩ cũng phổ biến. Bác sĩ Nguyễn Lập Quyết, Giám đốc Sở Y tế Hà Nam cho biết: Nhân lực y tế ở tỉnh này đang rất thiếu, nhất là tuyến huyện, không đủ biên chế cho số giường bệnh theo quy định. Trong vài năm tới, tình trạng thiếu nhân lực ở đây vẫn sẽ còn trầm trọng. Thiếu nhân lực, cho nên những bác sĩ công tác tại tuyến huyện không có thời gian nghỉ bù theo quy định sau những buổi trực kéo dài cũng như không có thời gian đào tạo, học tập, cập nhật kiến thức. Mỗi năm cả tỉnh tuyển được 10 đến 15 bác sĩ mới ra trường về công tác, chỉ đủ bố trí công tác tại tuyến tỉnh, còn tuyến huyện gần như không được bổ sung mới, mà chủ yếu là bổ sung những cán bộ là y sĩ đi học nâng cao. Hiện nay cả tỉnh cần bổ sung thêm 250 bác sĩ nữa nhưng chưa có nguồn. Tỉnh cũng chưa có chính sách thỏa đáng để thu hút những bác sĩ mới ra trường, kể cả những con, em của Hà Nam về công tác tại tỉnh nhà. Các huyện như: Kim Bảng, Thanh Liêm cũng chỉ có 13 – 14 bác sĩ/huyện. Nhưng nếu trừ đi vài ba cán bộ làm quản lý thì số người trực tiếp tham gia khám, chữa bệnh cho người dân sẽ còn thấp hơn nữa… Bình Định được xem như trung tâm của khu vực Nam Trung Bộ, nhưng số lượng cán bộ y tế cũng đang rất thiếu. Bác sĩ Nguyễn Văn Cang, Giám đốc Sở Y tế cho biết: Số lượng cán bộ y tế, nhất là bác sĩ thiếu từ tuyến tỉnh xuống đến tuyến huyện, xã. Năm 2010 cơ cấu nhân lực cả tỉnh cần thêm 220 bác sĩ, nhưng tuyển được không quá mười người. Đồng thời cũng có từng đấy người nghỉ việc, chuyển công tác, có cả những bác sĩ được cử đi học sau đại học. Tiếng là bệnh viện tuyến T.Ư, Bệnh viện Phong da liễu T.Ư Quy Hòa nhiều năm nay không tuyển thêm được bác sĩ mới, dù Ban giám đốc thường xuyên đến các trường đại học y ở Thái Nguyên, Hà Nội, Huế, Thái Bình mời những sinh viên mới ra trường về công tác. Bệnh viện buộc phải tuyển y sĩ rồi tiếp tục cử đi đào tạo. Nhưng như nhận xét của bác sĩ Vũ Bá Toản, Trưởng phòng Tổ chức- hành chính: Việc cử cán bộ đi học như &#39con dao hai lưỡi&#39. Những người được đi đào tạo sẵn sàng bỏ việc, chấp nhập đền bù kinh phí đào tạo (chỉ vài triệu đồng/năm) để chuyển chỗ làm mới có thu nhập cao hơn.

Chỉ cách TP Hồ Chí Minh 50 km, Bình Dương được nhiều người biết đến là địa phương thu hút đầu tư nước ngoài, và phát triển kinh tế tốp đầu cả nước. Nhưng bệnh viện đa khoa của tỉnh (có quy mô 900 giường bệnh) hiện cũng thiếu tới 70 đến 80 bác sĩ. Nguyên nhân được chỉ rõ là không có chính sách thu hút cán bộ về công tác; sinh viên mới ra trường thì bám trụ lại thành phố hoặc làm việc tại các cơ sở tư nhân (bệnh viện, phòng khám). Bác sĩ Ngô Dũng Nghĩa, Giám đốc bệnh viện lo lắng: Nhu cầu của người dân ngày càng tăng, nhiều kỹ thuật cần triển khai, như: tim mạch can thiệp, nội soi nâng cao, cắt đại tràng, dạ dày… nhưng chưa thực hiện được do thiếu cán bộ.

Bốn nhóm giải pháp phát triển nguồn nhân lực y tế

Để làm tốt công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân, ngành y tế cần ba điều kiện là: nguồn nhân lực, thuốc và trang, thiết bị. Bộ Y tế đặt ra mục tiêu đến năm 2015 đạt 41 cán bộ y tế, trong đó có 8 bác sĩ và 2 dược sĩ/10 nghìn dân; đến năm 2020 đạt 52 cán bộ y tế, trong đó có 10 bác sĩ và 2,5 dược sĩ/10 nghìn dân. Theo tính toán, số cán bộ cần bổ sung đến năm 2015 là hơn 282 nghìn người, trong đó mỗi năm cần đào tạo thêm 5.800 bác sĩ, 1.572 dược sĩ đại học. Cũng theo quy hoạch đó, đến năm 2020, tổng số nhân viên cần có là 760.361 người, trong đó cần bổ sung là 500.778 người, như vậy hằng năm cần đào tạo là 35.770 người. Với mức đào tạo như hiện nay, nhất là không có cải thiện về cơ chế tuyển dụng hay điều động cán bộ, đến năm 2020, khi số lượng sinh viên đại học gấp hai lần hiện nay cũng chưa đáp ứng đủ số lượng theo dự kiến. Để có đủ số lượng và chất lượng cán bộ y tế cần đẩy mạnh công tác đào tạo và đi đôi với chính sách tuyển dụng cán bộ hợp lý.

PGS, TS Nguyễn Thị Kim Tiến, Thứ trưởng Bộ Y tế cho rằng, giải quyết vấn đề nhân lực y tế cần những giải pháp đồng bộ, từ đào tạo đến sử dụng cán bộ, cơ chế chính sách để cán bộ y tế công tác tại cơ sở và kể cả trách nhiệm xã hội của người thầy thuốc. Bộ Y tế đang tăng chỉ tiêu đào tạo cho các trường y dược, mở thêm các mã ngành, mở rộng các hình thức liên kết giữa các cơ sở đào tạo y tế với địa phương.

Bộ Y tế đã đề ra những giải pháp phát triển nhân lực phù hợp từng giai đoạn. Nhiều ý kiến từ các địa phương cho rằng cần có hình thức đãi ngộ đặc biệt đối với cán bộ y tế vùng sâu, vùng xa, miền núi. Việc xây dựng nhà công vụ cho cán bộ y tế tại nơi làm việc ở các tỉnh miền núi cộng với sự hỗ trợ về tài chính của tỉnh ngoài lương biên chế là một trong những cách thức để giữ chân họ ở lại. Còn bác sĩ Vũ Bá Toản kiến nghị tăng chế độ phụ cấp nghề nghiệp đặc thù, đồng thời phải &#39luật hóa&#39 từ việc cử cán bộ đi học cũng như trách nhiệm của cán bộ y tế khi ra trường.

PGS, TS Trần Quốc Kham, Phó Vụ trưởng Khoa học – Đào tạo (Bộ Y tế) cho biết: Trong dự thảo quy hoạch phát triển nhân lực y tế giai đoạn 2011- 2020 để xin ý kiến các bộ, ngành, địa phương, Bộ Y tế đã chỉ ra bốn nhóm giải pháp để phát triển nguồn nhân lực gồm: cơ chế chính sách, đào tạo, cơ sở hạ tầng và tài chính. Về cơ chế chính sách sẽ điều chỉnh, sửa đổi và ban hành bổ sung các chế độ phụ cấp ưu đãi dành cho cán bộ y tế sao cho phù hợp thực tiễn, bảo đảm đủ sức hấp dẫn để thu hút và giữ chân cán bộ yên tâm công tác trong những lĩnh vực ít lợi thế: dự phòng, một số chuyên khoa đặc thù, y tế cơ sở, y tế vùng khó khăn. Giải pháp đào tạo theo hướng phát triển các cơ sở đào tạo, đội ngũ giảng viên và đổi mới nội dung, phương pháp đào tạo. Hình thành các trường đại học sức khỏe ở Hà Nội và TP Hồ Chí Minh trên cơ sở các trường đại học Y Hà Nội, Dược Hà Nội, Y tế công cộng, Răng hàm mặt, Học viện Y dược học cổ truyền và Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh. Đây là các trường trọng điểm quốc gia, đến năm 2020 đạt các tiêu chí cơ bản tương đương các trường có uy tín trong khu vực. Phát triển Trường đại học Y Dược Huế thành trường trọng điểm (ngành hoặc quốc gia) thực hiện đào tạo đa chuyên ngành. Các trường đại học y dược khác đào tạo đa chuyên ngành có quy mô sinh viên đại học từ 1.000 đến 2.500 sinh viên, học viên sau đại học từ 300 đến 500 học viên. Các trường đại học sẽ giảm dần quy mô đào tạo bậc trung cấp, cao đẳng và không giới hạn vùng tuyển sinh. Tại các vùng đang thiếu nhiều cán bộ sẽ được mở rộng, thành lập mới các cơ sở đào tạo. Vùng ĐBSCL sẽ mở rộng quy mô Trường đại học Y Dược Cần Thơ, khuyến khích thành lập đại học y dược ngoài công lập; chuẩn bị mở khoa y dược tại Đại học An Giang. Đồng thời thực hiện liên kết viện – trường trong đào tạo cán bộ nhằm khai thác khả năng của các bệnh viện, viện nghiên cứu, trung tâm khoa học đào tạo các bậc học, nhất là hệ sau đại học, đào tạo chuyên gia công nghệ. Giải pháp về cơ sở hạ tầng cần ưu tiên đất đai để mở rộng quy mô, mặt bằng cho các cơ sở y tế và cơ sở đào tạo nhân lực y tế; ưu đãi cấp đất sạch, đủ rộng cho việc thành lập hai đại học sức khỏe ở phía bắc và phía nam và các trường đại học trọng điểm vùng. Nhà nước chịu trách nhiệm chính trong đầu tư ngân sách, bảo đảm cơ sở vật chất, phương tiện dạy học cho các cơ sở công lập; nâng cấp toàn bộ cơ sở đào tạo y dược công lập nhằm nâng cao chất lượng đào tạo một cách kịp thời và bền vững. Đẩy mạnh xã hội hóa, thu hút đầu tư vốn từ các nguồn khác nhau để mở mới và tái đầu tư cho các cơ sở đào tạo; thu hút các nguồn vốn ODA, FDI của nước ngoài và các tổ chức quốc tế cho đào tạo nhân lực y tế, nâng cấp các trường công lập.

Thực hiện được các giải pháp đề ra sẽ từng bước tháo gỡ nút thắt về thiếu nhân lực y tế. Khi đó sẽ có điều kiện chăm sóc tốt sức khỏe người dân, nhất là trong giai đoạn chuyển đổi về mô hình bệnh tật, với sự gia tăng của các bệnh không lây: tim mạch, ung thư, nội tiết… và tai nạn thương tích.

Theo Nhandan