Thứ ba,  21/09/2021

Nỗi lo hậu lốc vàng

LSO-Những ngày này, xã Hữu Lân huyện Lộc Bình trở thành tâm điểm của dân khai thác vàng. Người đến khai thác thủ công có, khai thác công nghiệp cũng không ít, và có cả ông chủ đi xe sang trọng tìm mua vàng. Vàng chưa thấy đâu, nhưng cây rừng thì vàng đi vì bị tàn phá, an ninh trật tự không đảm bảo đang là mối lo của chính quyền và người dân nơi đây.Vàng và vàng mắtAnh chủ quán người Na Dương còn khá trẻ nhìn chúng tôi từ đầu đến chân rồi lắc đầu: “Xa lắm anh ạ, với lại người ta bảo vệ chặt lắm, không vào được bãi vàng đâu”. Trong vai người đi mua vàng, chúng tôi ngỏ ý nhờ người dẫn đường nhưng với vẻ cương quyết của anh chủ quán làm tôi thất vọng. “Thôi thì không vào được bãi vàng, ngồi đây làm vài cốc”. Tiếng một người trong quán vọng ra, nhìn họ còn rất trẻ, ăn mặc khá khác nhau, có lẽ là đến từ nhiều vùng, chỉ có ánh mắt nhìn chúng tôi dò xét là giống nhau. Sau mấy cốc bia Li tuyên, chủ và khách...

LSO-Những ngày này, xã Hữu Lân huyện Lộc Bình trở thành tâm điểm của dân khai thác vàng. Người đến khai thác thủ công có, khai thác công nghiệp cũng không ít, và có cả ông chủ đi xe sang trọng tìm mua vàng. Vàng chưa thấy đâu, nhưng cây rừng thì vàng đi vì bị tàn phá, an ninh trật tự không đảm bảo đang là mối lo của chính quyền và người dân nơi đây.
Vàng và vàng mắt
Anh chủ quán người Na Dương còn khá trẻ nhìn chúng tôi từ đầu đến chân rồi lắc đầu: “Xa lắm anh ạ, với lại người ta bảo vệ chặt lắm, không vào được bãi vàng đâu”. Trong vai người đi mua vàng, chúng tôi ngỏ ý nhờ người dẫn đường nhưng với vẻ cương quyết của anh chủ quán làm tôi thất vọng. “Thôi thì không vào được bãi vàng, ngồi đây làm vài cốc”. Tiếng một người trong quán vọng ra, nhìn họ còn rất trẻ, ăn mặc khá khác nhau, có lẽ là đến từ nhiều vùng, chỉ có ánh mắt nhìn chúng tôi dò xét là giống nhau. Sau mấy cốc bia Li tuyên, chủ và khách đã mở lòng, qua câu chuyện của đám người trong quán chúng tôi biết, tình hình khai thác vàng ở Hữu Lân đang diễn ra rất nóng. Chẳng biết nguồn tin ở đâu là vàng nổi, mấy doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân liền chuyển sang khai thác vàng. Thế là, doanh nghiệp, người khai thác vàng tự do từ Sa Lý, Bắc Giang, Lạng Sơn đổ về. Có ngày tới cả trăm người ra vào Hữu Lân. Tâm điểm của bãi vàng thuộc khu vực Suối Lông, một con suối xa xôi khuất nẻo giữa rừng già. Sau cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất, Toàn quyền Đông dương đã cho phép khai thác vàng tại đây, và suốt thời gian từ bấy đến giờ cứ khi vàng lên giá, kinh tế khó khăn thì Suối Lông lại sôi động.

Máy móc công nghiệp được tập kết vào Hữu Lân khai thác vàng.
Bác Nông Văn Quyết người dân trong thôn, còn bàng hoàng hỏi tôi, cái máy sơn màu vàng có cái cào đằng trước là máy gì? với người dân Suối Lông chưa bao giờ họ thấy những chiếc máy ấy, thế mà giờ đây, cả chục chiếc máy gầm gào, đào bới lòng suối, những đụn đá vồng lên cao như núi làm ai mà chẳng nghĩ đấy chính là mỏ vàng chính hiệu. Người đổ về ngày một nhiều, những cửa hàng xăng dầu, hàng ăn bắt đầu sôi động, Hữu Lân xưa vắng vẻ là thế, mà nay từ cái thôn bé tẹo như Suối Lông cũng nhộn nhịp hẳn lên. Trong câu chuyện chén tạc chén thù, anh Hoàng Văn Lý nói nhỏ cho tôi biết, người về càng đông hơn khi nghe đồn có người trúng vỉa, được một cục vàng to như quả trứng ngỗng. Không biết có thật không nhưng từ hôm ấy, gà, vịt ở Hữu Lân thì bán chạy như tôm tươi, dân bãi vàng mà không đặt trước thì cũng chẳng có mà mua.
Làm việc với chúng tôi Bí thư Đảng uỷ xã Ma Văn Thó thoáng buồn, với ánh mắt lo âu nhìn ra cánh rừng xa xăm anh khẳng định, khai thác được nhiều vàng hay không thì chưa biết, nhưng đã bắt đầu có sự tranh chấp giữa các nhóm làm vàng, tình hình trộm cắp mất mát ở các mỏ bắt đầu xảy ra, và đấy là những điều khiến ông trăn trở nhiều nhất.

Lòng Suối Lông bị đào bới để khai thác vàng.
Vào bãi vàng
Chiếc xe SYM của anh Lường Văn Định, Phó Chủ tịch UBND xã phải gồng hết sức để đưa tôi vượt dốc vào Suối Lông. So với 8 thôn thuộc xã thì đây chưa phải thôn xa nhất, nhưng đường đi thì lại khó nhất, xe và người cứ quăng quật qua những con suối cạn, suối nước, người ta đặt những gì khó nhất cho con đường như; dốc đất đỏ, dốc đá. Lên dốc xuống đèo tầm gần một tiếng thì đến trung tâm thôn. Từ thôn có thể nhìn rõ con suối ngoằn nghoèo vắt qua dải đồi hoang sơ, sự hoang sơ ấy hôm nay đã bị đánh mất bởi những lều, lán xanh đỏ được dựng tạm, những chiếc máy xúc, gạt đủ các màu xếp kín khúc suối. Điều dễ nhận thấy nhất ở Suối Lông là suối đã không còn, thay vào đó là hố lớn bị đào bới. Hàng trăm khối sỏi được người ta vun đống, những bờ đất lở loét như vừa trải qua một trận vòi rồng. Đâu đó vương vãi ven suối những chiếc máng đãi vàng thủ công trông xa như chiếc máng lợn. Máy hiện đại chạy bằng động cơ vươn những cái cần như chọc rách bầu trời. Theo anh Định, hiện có 4 công ty đăng ký khai thác vàng, một số tổ chức, cá nhân cũng vào khai thác, họ ở nhiều nơi nhưng khai báo tạm trú tạm vắng chưa được họ quan tâm. Cách đây mấy hôm, huyện đã vào đình chỉ khai thác, xử phạt, họ tạm dừng để đối phó, nhưng suối thì dài thế biết họ làm lúc nào. Một số nhóm tự do đã chuyển về cuối suối giáp xã Xuân Dương. Theo cánh tay anh Định chỉ, tôi nghe thoảng trong gió tiếng ì ì của máy xúc, mùi dầu khét lẹt thì dù xa vài cây số người ta vẫn nhận ra. Chui vào một lán khai thác vàng, ở đây chúng tôi gặp cả người dân địa phương và Bắc Giang đang nhàn tản trên những tấm phản xập xệ, quanh bãi ngổn ngang thùng hoá chất to như cái trống, hàng chục cuộn vòi bơm chồng lên nhau và cả một chiếc két sắt to tướng xếp cẩn thận ngay đầu phản. Cao, một công nhân cho biết, đã nghỉ máy mấy ngày hôm nay để chờ khai thác tiếp. Nhìn đống đá như quả núi con được cào từ lòng suối tôi hỏi Cao: “ Làm mấy ngày thì được bằng ấy”? “Ba ngày anh ạ”. Có 3 ngày lòng suối đã biến dạng đến mức chẳng còn bóng dáng Suối Lông thơ mộng nữa, không biết 10 ngày, 20 ngày nữa thì sao? Chắc chắn dòng chảy Suối Lông sẽ thay đổi, những đám ruộng ít ỏi sát mép nước kia sẽ biến mất…Trao đổi với anh Lê Minh Thanh, Giám đốc Sở Công thương, anh cho biết, hiện chưa cấp phép cho doanh nghiệp khai thác vàng nào ở Hữu Lân, ô nhiễm môi trường, khai thác bừa bãi, sở đang xử lý. Trong thời gian thẩm định buộc phải dừng khai thác, những vi phạm, doanh nghiệp, cá nhân phải chịu trách nhiệm.

Một điểm mỏ vàng hậu khai thác.
Dấu hỏi lửng giữa Suối Lông
Theo người dân địa phương, trước đó đã có 2 doanh nghiệp; Âu Văn Tỵ và Công ty Khoáng liệu Công nghiệp của bà Lương Thị Thuý Nga Lạng Sơn, khai thác chì kẽm và đá thạch anh cũng đã gây ô nhiễm. Người dân cũng đang đặt dấu hỏi không biết họ có khai thác vàng không? câu trả lời phải do các nhà quản lý. Đi vào mấy mỏ cả “thổ phỉ” và chính quy chúng tôi nhận thấy, các khu vực khai thác đều ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, việc đào bới không theo một quy hoạch nào, và đặc biệt đã có hiện tượng sử dụng hoá chất Xi a nua để lọc vàng… Tất cả điều đó là những hệ luỵ về môi trường tự nhiên, môi trường xã hội và sản xuất mà hậu khai thác vàng, Suối Lông, Hữu Lân sẽ phải oằn mình gánh chịu.

Nguyễn Đông Bắc