Thứ năm,  02/12/2021

Tết này ở Công Sơn

LSO-Chiều một ngày giáp Tết Tân Mão 2011, trong thời tiết giá rét, nhận lời mời ăn Tết của đồng chí Bí thư Đảng ủy xã Công Sơn (Cao Lộc), chúng tôi đánh xe vượt gần 30km để lên đỉnh Công Sơn ăn tết sớm cùng bà con. Do thời tiết giá lạnh, năm nay, hoa đào, hoa mận không còn nở như những năm trước. Tuy nhiên, cơn mưa rào chợt đến như gột rửa những gì cũ kỹ, chưa đẹp của năm trước, khiến không khí đón tết của đồng bào miền biên ải thêm phần rộn rã. Dù nghèo nhưng tết vẫn cố có “thịt treo trong nhà”Phóng viên chúng tôi đến thôn Cốc Tranh, xã Công Sơn vào chiều 22 tết, khi không khí đón tết của đồng bào đang rất rộn rã. Cùng những cán bộ Chi nhánh Công ty Cổ phần Thương mại TP Lạng Sơn đến tặng quà gia đình người Dao, chúng tôi vào gia đình anh Hoàng Phúc Liêm, anh Liêm vừa cùng gia đình làm lễ cúng tổ tiên xong. Niềm nở, vồn vã, anh mời chúng tôi vào nhà – một căn nhà khá đầy đủ tiện nghi với...

LSO-Chiều một ngày giáp Tết Tân Mão 2011, trong thời tiết giá rét, nhận lời mời ăn Tết của đồng chí Bí thư Đảng ủy xã Công Sơn (Cao Lộc), chúng tôi đánh xe vượt gần 30km để lên đỉnh Công Sơn ăn tết sớm cùng bà con. Do thời tiết giá lạnh, năm nay, hoa đào, hoa mận không còn nở như những năm trước. Tuy nhiên, cơn mưa rào chợt đến như gột rửa những gì cũ kỹ, chưa đẹp của năm trước, khiến không khí đón tết của đồng bào miền biên ải thêm phần rộn rã.

tled.jpg” alt=””>
Dù nghèo nhưng tết vẫn cố có “thịt treo trong nhà”
Phóng viên chúng tôi đến thôn Cốc Tranh, xã Công Sơn vào chiều 22 tết, khi không khí đón tết của đồng bào đang rất rộn rã. Cùng những cán bộ Chi nhánh Công ty Cổ phần Thương mại TP Lạng Sơn đến tặng quà gia đình người Dao, chúng tôi vào gia đình anh Hoàng Phúc Liêm, anh Liêm vừa cùng gia đình làm lễ cúng tổ tiên xong.
Niềm nở, vồn vã, anh mời chúng tôi vào nhà – một căn nhà khá đầy đủ tiện nghi với xe máy, tivi hiện đại. Trên bàn thờ, gia đình anh chị đã chuẩn bị đầy đủ thịt lợn, rượu Mẫu Sơn cùng bánh kẹo, mâm ngũ quả và thứ bánh đặc trưng không thể thiếu của người Dao. Dưới bếp, vợ anh Liêm đang làm cỗ, giúp việc cho chị còn có mấy chị em trong nhà…Chị cho biết đã nấu nướng xong các món ăn truyền thống trong dịp tết của người Dao, chỉ cần đợi khách đến đông đủ là có thể ăn tết.
Sau màn chào hỏi, Hoàng Phúc Liêm giới thiệu với chúng tôi những món ăn truyền thống của bà con, hầu hết đều được làm từ thịt lợn, nào thịt treo gác bếp, thịt ướp muối, “thắng cố” Công Sơn, gan lợn xào hành tỏi… Nghe đã thấy hấp dẫn, cộng với cái đói khiến chúng tôi ai cũng mong sớm được thưởng thức. Liêm vui vẻ nói: “Tết này không sợ đói rồi…”. Giải thích điều này, Bí thư Đảng ủy xã Triệu Sáng Suẩn tâm sự: “người Dao ở Công Sơn còn nghèo lắm, nhưng theo tục lệ, gia đình nào cũng cố gắng đến tết là phải có một con lợn để cúng tổ tiên, ông bà, nhà nào khó lắm thì cũng phải có một con gà. Vì thế, tuy tỷ lệ đói nghèo của địa phương hiện vẫn vượt quá 50%, nhưng dịp tết đối với bà con thường không để đói…”.
tled1.jpg” alt=””>
Bàn thờ gia tiên của người Dao
Nói điều này nhưng đôi mắt Bí thư Đảng ủy xã đượm buồn. Trao đổi chúng tôi được biết, do địa hình núi cao, thời tiết khắc nghiệt, cùng với diện tích đất canh tác ít, đặc biệt là chưa có cây, con giống nào làm mũi nhọn để bứt phá, chính vậy đời sống bà con người Dao Công Sơn từ nhiều năm qua còn rất nhiều khó khăn. Không chỉ vậy, cứ năm nào trên đỉnh Mẫu Sơn có băng tuyết là năm đó số hộ đói tăng cao, do những tháng sau tết bà con chẳng làm được gì. “Vừa qua Mẫu Sơn đã có tuyết rơi, đẹp đấy, nhưng tôi sợ…”. Điều tâm sự thật của bí thư Đảng ủy xã là vậy, nhưng phong tục từ lâu là thế, dù khổ mấy, người Dao ăn tết vẫn rất to.
Bên mâm cơm tết, sau những chén rượu và lời chúc xuân tốt đẹp, các già làng tâm sự rằng: Ngày xưa, rừng núi bạt ngàn, người Dao thường sống trên các đầu nguồn, ngọn suối, phá rừng làm nương, chọc lỗ tra hạt, đến khi đất đó bạc màu, ớt, gừng không còn cay, làm lụng chắt chiu không đủ ấm, lại rủ nhau du canh, du cư tìm miền đất mới để tiếp tục lại phá rừng, kiếm kế sinh nhai. Cái vòng lẩn quẩn ấy, được ông cha ghi thành văn tự như một lời nguyền, để rồi truyền tụng vào trong thi ca, cúng lễ, tế thần… với những mong thế hệ con cháu mai sau không quên cái quy luật đó. Cứ thế, người Dao trước đây nghe lời truyền tụng, cứ chặt phá rừng, cứ du canh du cư mà cuộc sống vẫn không hề đổi khác.
Chén rượu chúc phúc cho nhau
Ngày nay, nhờ có Đảng, có Bác Hồ dẫn đường chỉ lối, đồng bào Dao đã định canh, định cư, đưa các giống cây trồng, vật nuôi có năng suất cao vào sản xuất, thu nhập ổn định, đời sống bà con từng ngày khởi sắc. Cứ mỗi lần nghe lại:.. “Sách nó nói, chặt phá rừng…” là thế hệ con cháu người Dao hôm nay lại cảm thấy chạnh lòng. Để rồi, chính họ đã lên tiếng phản bác lời truyền tụng và bổ sung bằng những lời khuyên răn:…” Ai lên nương, vấn vương cây rừng; xin hãy đừng nghe sách nó nói; Rừng yêu mình, như mẹ hiền cho con bú; chặt phá rừng như bầy quỷ, phá tương lai; Đảng cho sách vàng, định hướng tới tương lai; không du cư, người Dao mình hạnh phúc, cuộc sống tốt lành…!” (đây là ý thơ của bà con đã được nhạc sỹ Phạm Tịnh phổ nhạc, bài hát mang âm hưởng của núi, sông, thôi thúc những tâm hồn, sức trẻ của những chàng trai, cô gái người Dao miền sơn cước hôm nay hãy cùng nhau giữ lấy rừng, cho tương lai cuộc sống sinh sôi.
Ngày xuân, cùng bà con quây quần bên mâm cơm, vừa uống rượu vừa hát bài hát của bà con, lắc lư cùng những chum rượu đầy, nghe lại những lời cải biên đổi mới trong văn tự người Dao, ai ai cũng cảm thấy tự hào. Thực tế cuộc sống người Dao còn rất khổ, nhưng với ánh sáng đường lối và được sự định hướng của Đảng, chúng tôi hy vọng bà con Công Sơn sẽ có một tương lai tươi sáng.
Trí Dũng