Thứ sáu,  02/12/2022

Thực hiện quyền của chủ sở hữu nhằm thúc đẩy cổ phần hóa và nâng cao hiệu quả DNNN

Cổ phần hóa (CPH) và nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà nước (DNNN) đang là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, có tính cấp thiết hiện nay. Nhiệm vụ triển khai đến năm 2015 và sau năm 2015 là rất lớn, trong khi bối cảnh kinh tế và tình hình thị trường vẫn đang còn rất nhiều khó khăn, đặt ra những thách thức thật sự. Trong điều kiện đó, quyết tâm thực hiện của chủ sở hữu nhà nước đối với DNNN có ý nghĩa quyết định.

Xác định rõ từng quyền của chủ sở hữu

Thực hiện sắp xếp, nâng cao hiệu quả và chuyển đổi sở hữu doanh nghiệp (DN) thông qua biện pháp CPH, chính là việc thực thi quyền sở hữu của Nhà nước, mà trực tiếp là quyền sử dụng và quyền định đoạt.

Thực hiện quyền chủ sở hữu nêu trên, ngày 15-11-2012, Thủ tướng Chính phủ đã ký ban hành Nghị định 99/2012/NÐ-CP về phân công, phân cấp thực hiện các quyền, nghĩa vụ của chủ sở hữu nhà nước đối với DNNN và phần vốn nhà nước đầu tư vào DN. Ðây có thể coi là một văn bản quan trọng, xác định rõ từng quyền của chủ sở hữu, tạo khung pháp lý tổng quát điều chỉnh việc phân công, phân cấp thực hiện quyền, trách nhiệm, nghĩa vụ của chủ sở hữu nhà nước mang tính xuyên suốt, đồng bộ toàn hệ thống, từ cấp Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, bộ, địa phương cho đến từng DNNN.

Hơn một năm triển khai thực hiện Nghị định này, đánh giá ban đầu cho thấy, Nghị định 99/2012/NÐ-CP đã quy định chi tiết, xác định và cụ thể hóa rõ ràng từng quyền, trách nhiệm, nghĩa vụ của chủ sở hữu ở từng cấp, tránh được hiện tượng không rõ đầu mối chịu trách nhiệm hoặc chồng chéo trong triển khai. Bên cạnh đó, việc phân cấp mạnh hơn cho các bộ, địa phương đã giúp các cơ quan này chủ động và nhận thức rõ hơn trách nhiệm của mình trong việc quản lý và giám sát, kiểm tra DNNN một cách toàn diện trong phạm vi thẩm quyền, góp phần nâng cao được ý thức cũng như hiệu lực điều hành của các bộ đối với DNNN do mình quản lý. Kết quả thực hiện cho thấy, đã tạo được sự đồng thuận cao và nâng cao nhận thức rõ ràng, cụ thể về các quyền, trách nhiệm và nghĩa vụ của các cơ quan chủ sở hữu nhà nước. Ðặc biệt quán triệt được rất rõ những nội dung và hành động cụ thể của từng cấp, từng cơ quan phải thực hiện. Ðây là yếu tố rất quan trọng, có ý nghĩa quyết định đến hiệu quả và hiệu lực thực thi quyền, nghĩa vụ của chủ sở hữu.

Ðối với cấp Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các quyền, trách nhiệm được giao tại Nghị định đều đã được triển khai nghiêm túc. Trong đó, nhiệm vụ hoàn thiện cơ chế chính sách pháp lý cơ bản đạt được, với khoảng 80% văn bản theo yêu cầu đã được ban hành (17 Nghị định và một Quyết định); còn một số các quy phạm đang được hoàn chỉnh, dự kiến sẽ được xem xét ban hành trong năm 2014 (bảy dự thảo Nghị định).

Các bộ quản lý ngành đã quán triệt được vai trò là cấp trên trực tiếp của Hội đồng thành viên tại tập đoàn kinh tế; trực tiếp thực hiện các quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của chủ sở hữu đối với công ty TNHH một thành viên và phần vốn góp do mình quản lý. Ðối với các tập đoàn kinh tế và tổng công ty lớn, các bộ đã triển khai với trọng tâm là xây dựng và thực hiện Ðề án tái cơ cấu, thẩm định và trình Thủ tướng Chính phủ ký ban hành các nghị định về điều lệ tổ chức hoạt động của các Tập đoàn; thẩm định điều chỉnh vốn điều lệ, bổ nhiệm kiểm soát viên tại Tập đoàn… Ðối với các DNNN do bộ thành lập hoặc được giao quản lý, các bộ đều đang tích cực triển khai các nội dung về sắp xếp, tái cơ cấu theo phương án, đề án đã được phê duyệt; thẩm định việc tăng giảm vốn góp tại DN khác; chỉ đạo người đại diện trong việc quyết định các vấn đề quan trọng tại DN theo quy định.

Tại các địa phương, việc triển khai Nghị định 99/2012/NÐ-CP đã được thực hiện nghiêm túc, bảo đảm tính tuân thủ. Theo báo cáo, những quyền, nghĩa vụ được các địa phương tập trung thực hiện chủ yếu trong năm 2013 là triển khai sắp xếp, tái cơ cấu DNNN (quyết định cổ phần hóa, thoái vốn, chuyển giao quyền chủ sở hữu vốn nhà nước tại DN về Tổng công ty Ðầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước, thực hiện tái cơ cấu và kiện toàn lại hoạt động của các DNNN); quyết định đầu tư bổ sung vốn điều lệ; phê duyệt điều lệ của DN do mình quản lý; phê duyệt báo cáo tài chính hằng năm; quyết định các vấn đề về nhân sự; tổ chức giám sát, kiểm tra, thanh tra đối với DNNN…

Một số quyền chưa thực hiện đều khắp ở DN

Sau hơn một năm triển khai thực hiện Nghị định 99/2012/NÐ-CP, các cơ quan, tổ chức thực hiện quyền và nghĩa vụ của chủ sở hữu đã tập trung thực hiện được các quyền quan trọng, liên quan việc sắp xếp, đổi mới và tái cơ cấu DNNN. Tuy nhiên, các quyền, nghĩa vụ liên quan hoạt động của DN (như quyết định chiến lược, kế hoạch sản xuất, kinh doanh và kế hoạch đầu tư phát triển; phê duyệt chủ trương quyết toán…), quyền, nghĩa vụ liên quan giám sát, kiểm tra, thanh tra việc chấp hành pháp luật, thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ, kết quả hoạt động sản xuất, kinh doanh của DNNN… mới được thực hiện bước đầu, chưa đi sâu và đều khắp ở tất cả DN.

Thực tiễn cũng cho thấy, Nghị định 99/2012/NÐ-CP đã phát huy hiệu quả và tác động tích cực. Ðiểm mới đáng kể là việc triển khai một cách trách nhiệm, quyết liệt, trên cơ sở nhận thức rõ ràng các công việc cụ thể gắn với từng cơ quan tổ chức thực hiện cụ thể. Ðể tiếp tục thúc đẩy tác động tích cực này, thời gian tới cần tiếp tục hoàn thiện và đẩy nhanh việc ban hành một số văn bản pháp lý liên quan đến quản lý hoạt động sản xuất, kinh doanh và việc giám sát, kiểm tra, thanh tra DNNN. Các quy định này đã được hoàn thành dự thảo, cần sớm được xem xét ban hành, gồm: Nghị định về giám sát, đánh giá việc thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ, kế hoạch, chiến lược của DNNN; Nghị định về giám sát, kiểm tra, thanh tra việc chấp hành pháp luật của DNNN; Nghị định hướng dẫn công tác bổ nhiệm, đánh giá cán bộ quản lý, người đại diện phần vốn Nhà nước tại DNNN; Quy chế đánh giá việc thực hiện quyền, nghĩa vụ của chủ sở hữu Nhà nước; Nghị định về Ðiều lệ tổ chức, hoạt động của ba tập đoàn kinh tế và tổng công ty lớn còn lại.

Bên cạnh đó, cần bổ sung quy định và hướng dẫn phê duyệt danh mục dự án đầu tư nhóm A, B; đồng thời triển khai mạnh việc phê duyệt chiến lược, danh mục dự án đầu tư nhóm A, B hằng năm của doanh nghiệp, qua đó thực hiện giám sát chặt chẽ hoạt động và tình hình đầu tư, tài chính của các DNNN. Khẩn trương thực hiện việc bổ nhiệm kiểm soát viên, để tăng cường khâu giám sát, đánh giá hoạt động của DNNN. Nghiên cứu, triển khai các chương trình đào tạo, nâng cao năng lực quản trị theo cơ chế thị trường đối với đội ngũ cán bộ quản lý của DNNN, kiểm soát viên, người đại diện vốn nhà nước, cán bộ của cơ quan thực hiện quyền của chủ sở hữu, nhằm bảo đảm hiệu quả giám sát, quản lý vốn nhà nước đầu tư tại DN…

Sau hơn một năm thực hiện Nghị định 99/2012/NÐ-CP, Thủ tướng Chính phủ đã hoàn thành việc phê duyệt toàn bộ các phương án sắp xếp, đổi mới DNNN giai đoạn 2011-2015, hình thành kế hoạch tổng thể sắp xếp 582 doanh nghiệp, trong đó: CPH 531 doanh nghiệp; sáp nhập, hợp nhất 25 doanh nghiệp; giải thể, phá sản 16 doanh nghiệp; giao, bán mười doanh nghiệp. Nhằm thúc đẩy tái cơ cấu nền kinh tế, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt 17 đề án tái cơ cấu của các tập đoàn, tổng công ty lớn, 19 đề án CPH các tổng công ty khác, tạo lộ trình và đà chuyển biến mạnh mẽ trong thời gian tới.
Theo Nhandan