Thứ năm,  02/12/2021

Khai thác đá: Buông lỏng an toàn (Kỳ I)

LSO-Núi Rùa sừng sững ngự ngay giữa cánh đồng thôn Lay I, xã Thanh Sơn, huyện Hữu Lũng. Gọi là núi Rùa bởi nó đủ cả mai, cả đầu, nom xa giống hệt chú rùa đang đi và từ nhiều năm nay dưới chân chú rùa này người ta đã tiến hành khai thác đá.

LSO-Núi Rùa sừng sững ngự ngay giữa cánh đồng thôn Lay I, xã Thanh Sơn, huyện Hữu Lũng. Gọi là núi Rùa bởi nó đủ cả mai, cả đầu, nom xa giống hệt chú rùa đang đi và từ nhiều năm nay dưới chân chú rùa này người ta đã tiến hành khai thác đá. Không giấy phép khai thác, chẳng cần quy trình, vậy mà mìn phá đá vẫn nổ đì đùng, xe vận tải vẫn ngược xuôi chở đá…

Kỳ I. Hậu quả đau lòng từ mỏ đá thổ phỉ

Hiện trường nơi xảy ra tai nạn

Anh Ngô Văn Thụt, thôn Lay I, xã Thanh Sơn mắt đỏ hoe, đầu vấn khăn tang ngồi lặng lẽ trước bàn vong của vợ. Mấy ngày nay anh như người mất hồn, cứ nhớ nhớ, quên quên, thi thoảng lại lẩm bẩm: bà nó ơi, làm đá thế nào mà sao khổ quá. Không khí tang thương đến nghẹn lòng. Anh Thụt nói mà nước mắt vẫn ầng ậng: mấy hôm nay nông nhàn, bà nhà tôi bảo tranh thủ đi bốc đá thuê để thêm chút thu nhập, ở đây cứ mùa nông nhàn thì bà con vẫn ra núi Rùa để làm đá, tôi nghe thì cũng gật đầu đồng ý. Tối hôm ấy, người ta nổ mìn phá đá, sáng hôm sau bà nhà tôi mới ra bãi khai thác thì xảy ra chuyện…Đá lở, vùi cả ô tô, lấp cả người!

Hôm ấy là ngày 22/6, trên khai trường khai thác đá “thổ phỉ” dưới chân núi Rùa đã xảy ra lở đá làm 4 người gặp nạn. Trong đó chỉ có hai người may mắn thoát chết, còn vợ anh Thụt cùng một người nữa trú ở xã Vân Nham đã tử nạn. Người trong làng bảo do khai thác lâu ngày, bắn mìn chưa đúng cách om vào vách núi, chuyện lở núi đã được dự báo trước, nhưng không may là nó lại xảy ra đúng vào thời điểm có người đang làm ở đó.

Thôn Lay I vốn là thôn có nghề làm đá, sẵn các dãy núi đá trong thôn, năm nào bà con cũng tiến hành khai thác, chủ yếu là để phục vụ nhu cầu vật liệu cho gia đình. Thế nhưng trong khoảng 2-3 năm trở lại đây, hình thức khai thác nhỏ lẻ đã dần chuyển sang quy mô lớn hơn. Bắt đầu có những tư nhân đứng ra thuê người để khai thác. Tuy nhiên việc khai thác chưa hề xin phép bất cứ cơ quan hữu trách nào. Người dân địa phương cho biết, tần suất nổ mìn phá đá ngày một nhiều hơn, có lúc nổ mìn, đá văng cả vào khu dân cư. Biết là nguy hiểm, nhưng có thể tận dụng lúc nông nhàn để tăng thêm thu nhập, nên bà con trong thôn vẫn làm thuê cho mỏ đá này. Theo ước tính, nếu chăm chỉ, làm cật lực trong 1 buổi sáng, mỗi người có thể được trả khoảng 50.000 đồng.

Trời mưa sầm sập, người dẫn đường ngăn chúng tôi: trời này các anh đừng ra bãi đá, đá vẫn có thể tiếp tục lở bất cứ lúc nào. Thấy phóng viên vẫn quyết tâm muốn đi, anh ra điều kiện: thôi thì đi, nhưng các anh phải chụp ảnh thật nhanh, không được trèo lên các mỏm đá và nhất thiết phải theo sự hướng dẫn của tôi. Đứng dưới chân núi Rùa, chẳng cần anh phải dặn trước, chúng tôi cũng không dám mạo hiểm. Những ngổn ngang của vụ tai nạn hôm trước vẫn chưa khắc phục xong, chiếc xe tải 3,5 tấn cũng vẫn đang vùi trong đá. Nếu không có sự giúp đỡ của hàng chục cán bộ, chiến sĩ dân quân tự vệ và công an địa phương, thì có lẽ khó có thể đưa những người bị nạn ra khỏi đống đổ nát này một cách nhanh chóng.

Bên khai trường thổ phỉ, từ phần cổ rùa, đến phần thân đã bị xẻ ra thành từng vạt trơ đá trắng ởn. Không khí như quánh lại, chúng tôi cảm nhận được cả mùi hăng hăng của thuốc nổ. Cả một vạt núi lỗ chỗ những vết khoét hàm ếch. Hiển nhiên là việc đánh mìn phá đá không hề theo trình tự, kỹ thuật nào cả. Có những đoạn hàm ếch sâu tới nỗi như muốn tách rời cả một khối đá khổng lồ ra khỏi thân núi Rùa. Anh dẫn đường người bản địa còn cho biết thêm: đây không phải là điểm duy nhất, trong thôn còn 2 điểm khác khai thác như thế này!

Ngay sau khi vụ lở đá xảy ra, các cơ quan chức năng của huyện đã vào cuộc điều tra. Theo Công an huyện, cơ quan điều tra sẽ sớm có kết luận về sự vụ, khi ấy mới có thể khẳng định trách nhiệm thuộc về ai và mức độ thế nào. Trời mưa ngày càng nặng hạt, chúng tôi nhanh chóng rời khỏi núi Rùa mang theo những câu hỏi đau đáu: liệu chính quyền địa phương có nắm được những hoạt động khai thác trái phép ở các mỏ đá lộ thiên này? Nhà chức trách đã ở đâu khi những mỏ đá thổ phỉ vẫn ngang nhiên nổ mìn, phá đá trong cả thời gian dài…?

(Còn nữa)

LƯU VŨ – NHƯ PHONG