Thứ tư,  14/04/2021

Tắm Tất niên – một phong tục đẹp

LSO-Một năm cũ đang qua đi. Mọi người đang tất bật trong những ngày cuối năm để có một cái tết thật tươm tất. Trong tiết trời lạnh của miền Bắc, cộng với những cơn mưa cuối năm càng làm tôi xao xuyến nhớ nét đẹp của dân tộc trong phong tục tắm Tất niên đêm 30.Không biết từ bao giờ, người Việt Nam có phong tục tắm Tất niên để đón một mùa Xuân mới tốt lành. Chợ phiên cuối năm náo nhiệt bởi sự thanh tân của hoa, sự kỳ diệu của hương, sự hấp dẫn của muôn hình dáng. Nào là những cành đào khoe mình rạng rỡ với hoa và nụ e ấp, tượng trưng cho tiếng Xuân; cùng với đó là rừng quất quả chín vàng ươm, tròn trịa, xum xuê, tượng trưng cho sự sinh sôi, thịnh vượng; rồi hoa Violet tím rung rinh như sẵn sàng chờ đợi sự hò hẹn; hay một khóm cúc li ti lay động gợi cho mọi người ý niệm thanh cao về mùa Xuân…Bên cạnh chợ hoa đủ màu sắc, người ta không quên ghé qua cửa hàng bán các loại lá để tắm Tất niên. Nếu...

LSO-Một năm cũ đang qua đi. Mọi người đang tất bật trong những ngày cuối năm để có một cái tết thật tươm tất. Trong tiết trời lạnh của miền Bắc, cộng với những cơn mưa cuối năm càng làm tôi xao xuyến nhớ nét đẹp của dân tộc trong phong tục tắm Tất niên đêm 30.
Không biết từ bao giờ, người Việt Nam có phong tục tắm Tất niên để đón một mùa Xuân mới tốt lành. Chợ phiên cuối năm náo nhiệt bởi sự thanh tân của hoa, sự kỳ diệu của hương, sự hấp dẫn của muôn hình dáng. Nào là những cành đào khoe mình rạng rỡ với hoa và nụ e ấp, tượng trưng cho tiếng Xuân; cùng với đó là rừng quất quả chín vàng ươm, tròn trịa, xum xuê, tượng trưng cho sự sinh sôi, thịnh vượng; rồi hoa Violet tím rung rinh như sẵn sàng chờ đợi sự hò hẹn; hay một khóm cúc li ti lay động gợi cho mọi người ý niệm thanh cao về mùa Xuân…Bên cạnh chợ hoa đủ màu sắc, người ta không quên ghé qua cửa hàng bán các loại lá để tắm Tất niên. Nếu người dân Hà Nội quen tắm với lá mùi, thì người dân Lạng Sơn chắc hẳn không còn xa lạ với mùi hương của các loại lá sả, lá bưởi, hương nhu…Tôi bỗng nhớ lại ngày xưa với câu hỏi chiều 30 Tết: “Tắm Tất niên để làm gì hả mẹ?”. Mẹ tôi trả lời: “Tắm tất niên hôm 30 Tết âm lịch vừa để cơ thể được sạch sẽ. Đây cũng là lúc để gột rửa mọi điều cũ, giúp mình thanh sạch để đón Xuân mới, giống như dọn nhà vậy”. Đến bây giờ thì tôi hiểu thêm, tắm Tất niên như một nghi thức tất yếu của người Việt vào chiều cuối của năm âm lịch. Cùng với việc dọn dẹp, trang hoàng nhà cửa, ai nấy đều muốn thân thể mình sạch sẽ. Tôi còn nhớ, cứ chiều 30 tết, mẹ tôi lại mua các loại lá sả, lá bưởi, hương nhu… về đun nồi nước to để cả nhà tắm Tất niên. Mở vung nồi, khói bốc lên nghi ngút, hương thơm của các loại lá ùa vào sực nức, ấm áp. Có lẽ không riêng gì tôi, việc đó đã trở thành một tập quán đẹp, trân quý như một nghi lễ “dọn mình” sạch sẽ, thanh khiết, thiện lương trước lúc Xuân về. Đó cũng là để cầu mong một năm mới tốt lành, tài lộc lâm môn.
Quấy bán lá tắm ở chợ Giếng Vuông
Những cây lá dùng tắm Tất niên đều có một mùi thơm đặc trưng và đều là những vị thuốc tốt. Gọi là hương nhu vì cây có mùi thơm, lá mềm. Toàn thân cây có mùi thơm, mùa hoa quả vào tháng 5 – 7 nên đến mùa đông cây rụng lá, chỉ còn thân cây màu nâu; Lá sả có tác dụng chính là do trong lá tinh dầu. Vì vậy, khi vò lá sả có một mùi thơm đặc biệt, phảng phất mùi thơm của chanh. Tinh dầu lá sả có thể xua muỗi và côn trùng. Gội đầu bằng lá sả làm trơn tóc, sạch gầu; Lá bưởi tươi cũng có tinh dầu thơm mát vừa có tác dụng làm thuốc, vừa để phối hợp với các loại lá thơm tắm rất tốt; cúc tần là loại cây mọc hoang hoặc được trồng nhiều ở miền núi làm hàng rào, toàn thân cây có tinh dầu mùi thơm rất riêng… Tất cả mùi thơm ấy hòa quện vào nhau tạo thành mùi hương đặc trưng mang đậm phong vị Tết. Mùi hương ấy có phần phôi pha bởi cuộc sống đã đổi thay, hiện đại hơn, văn minh hơn. Những nồi nước đã được thay bằng bình nóng lạnh, hương của các loại lá đã được thay bằng đủ thứ dầu gội, sữa tắm, nước hoa… Đây phải chăng là quy luật phát triển tất yếu của sự sống? Nhưng dù quy luật ấy có khắt khe, có mang tính chất đào thải, nhưng không thể không khẳng định sự tồn tại của truyền thống. Tắm Tất niên vẫn tồn tại, không nhất thiết phải hiện hữu trước mắt, mà trong ý nghĩ, hồi ức và hoài niệm của mỗi chúng ta. Như vẻ đẹp ông đồ với câu đối Tết trong thơ, tiếng pháo nổ ròn rã trong truyện… Và rồi hôm nay, mùi hương ấy vẫn vắt ngang dòng thời gian, hiển lộ trong không gian bởi sự trở về với truyền thống dân tộc. Đó như biểu hiện của văn minh Xứ Lạng, của đất và người nơi đây, qua bao nhiêu biến thiên vẫn giữ được phong tục cổ truyền, đất quê, lề thói.

Chủ cửa hàng Tới Măng, chợ Giếng Vuông chuyên bán các loại lá tắm vào dịp Tết vui vẻ trò chuyện với chúng tôi. Chị cho biết: “Lạng Sơn là tỉnh miền núi nên tìm những loại cây lá tắm như hương nhu, lá sả, lá bưởi, bồ kết… rất dễ. Những ngày trong năm người dân mua lá tắm ít hơn. Nhưng cứ đến chiều cuối năm thì mọi người ra mua rất đông. Để đun được 1 nồi nước tắm cho cả nhà họ chỉ mất từ 3 – 4 nghìn đồng”. Rẻ lại nhiều tác dụng, và điều quan trọng hơn đó là một nét đẹp cổ truyền của người dân xứ Lạng. Có lẽ Tết này, trong những ngôi nhà đẹp đẽ, hiện đại, hẳn vẫn thoang thoảng mùi hương vị ngày tết với nồi nước tắm Tất niên sóng sánh, tỏa hương ngào ngạt.

Thanh Hòa