Thứ ba,  03/08/2021

Mùa xuân bàn luận về hát then

LSO-Mỗi khi hoa đào nở báo hiệu mùa xuân mới. Xuân đến trên khắp các vùng quê Xứ Lạng lại tưng bừng những lễ hội. Đi dự lễ hội xuân, ở bất cứ nơi nào trên đất Xứ Lạng, chúng ta đều được thưởng thức các làn điệu hát then. Hát then là một loại hình văn hoá lâu đời của nhân dân các dân tộc vùng Đông Bắc nói chung. Còn hát then đối với nhân dân các dân tộc tỉnh ta là một loại hình văn hoá phi vật thể tồn tại lâu đời, nó được lưu truyền trong đời sống xã hội và lưu giữ qua nhiều thế hệ. Hiện nay, hát then trên quê hương Xứ Lạng đang là một loại hình dân ca và đang được ngành văn hoá quan tâm bảo tồn và phát huy những giá trị quý giá của nó.Hát then không biết có nguồn gốc xuất xứ từ thời gian nào, chỉ biết là nó tồn tại lâu đời trong đời sống xã hội. Hát then không những là loại hình văn hoá, văn nghệ đặc sắc mà còn gắn một phần tâm linh trong đời sống xã hội. Cách đây...

LSO-Mỗi khi hoa đào nở báo hiệu mùa xuân mới. Xuân đến trên khắp các vùng quê Xứ Lạng lại tưng bừng những lễ hội. Đi dự lễ hội xuân, ở bất cứ nơi nào trên đất Xứ Lạng, chúng ta đều được thưởng thức các làn điệu hát then. Hát then là một loại hình văn hoá lâu đời của nhân dân các dân tộc vùng Đông Bắc nói chung.
Còn hát then đối với nhân dân các dân tộc tỉnh ta là một loại hình văn hoá phi vật thể tồn tại lâu đời, nó được lưu truyền trong đời sống xã hội và lưu giữ qua nhiều thế hệ. Hiện nay, hát then trên quê hương Xứ Lạng đang là một loại hình dân ca và đang được ngành văn hoá quan tâm bảo tồn và phát huy những giá trị quý giá của nó.
Hát then không biết có nguồn gốc xuất xứ từ thời gian nào, chỉ biết là nó tồn tại lâu đời trong đời sống xã hội. Hát then không những là loại hình văn hoá, văn nghệ đặc sắc mà còn gắn một phần tâm linh trong đời sống xã hội. Cách đây nhiều năm, nhiều nơi nhân dân các dân tộc còn lạm dụng việc làm then để làm những điều nhảm nhí như: gọi hồn, xem bói, giải hạn… mà ta thường gọi là mê tín dị đoan.
Hát then là loại hình văn hoá phi vật thể vừa mang tính động, hàm chứa tính nhân văn cao, mang âm hưởng của loại hình văn hoá dân gian và gắn liền với từng bản sắc dân tộc. Đứng trước nguy cơ của việc văn hóa, văn nghệ dân gian đang dần bị mai một, Đảng và Nhà nước đã coi trọng công tác giữ gìn và phát huy bản sác văn hóa Việt Nam, văn hóa các dân tộc thiểu số. Đặc biệt từ khi có Nghị quyết TW 5 khoá VIII, về giữ gìn và phát huy văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, công tác sưu tầm, bảo tồn và phát triển hát then đang được đông đảo dân chúng đón nhận và lưu giữ.
Tiết mục hát then trong buổi lễ công bố ngày, tháng, năm thành lập tỉnh Lạng Sơn
Ảnh: N.N
Năm 2007, Hội văn học nghệ thuật dân gian Việt Nam đã phong tặng danh hiệu “Nghệ nhân dân gian” lĩnh vực hát then cho bà Mỗ Thị Kịt (Bình Gia) và bà Hoàng Thị Sấm (thành phố Lạng Sơn). Đối với lĩnh vực hát then phong trào quần chúng, Đoàn nghệ thuật tỉnh đã duy trì các tiết mục hát then, múa trầu đàn tính tại các cuộc biểu diễn và tham gia các cuộc liên hoan hát then, giành nhiều giải thưởng xuất sắc. Trong phong trào hát then đã có 2 ca sỹ (Triệu Thuỷ Tiên và Đinh thị Bích Hồng) thành công trong lĩnh vực hát then tại các liên hoan và được Nhà nước phong tặng danh hiệu “Nghệ sĩ ưu tú”. Hát then đang có sức ảnh hưởng đến phong trào văn hoá văn nghệ trong tỉnh và khu vực phía Bắc. Theo định kỳ, Liên hoan hát then toàn quốc, liên hoan hát du toàn quốc, ngày hội văn hoá vùng Đông Bắc, được tổ chức hai năm một lần, tỉnh ta đều cử các diễn viên không chuyên và diễn viên chuyên nghiệp tham dự các cuộc thi, liên hoan và đều đạt giải. Từ năm 2007 đến nay, Trung tâm VHTT tỉnh đã tổ chức nhiều đoàn tham dự liên hoan hát then, hát dân ca và được Ban tổ chức, Bộ VH,TT&DL đánh giá cao, tặng thưởng nhiều giải A.
Trên địa bàn tỉnh, phong trào hát then quần chúng đang có sức lan toả mạnh trong đời sống xã hội. Các buổi liên hoan, cuộc thi, ngày lễ, ngày hội văn hoá các dân tộc, các chương trình ca nhạc… đều có các tiết mục hát then. Phong trào dạy hát then, học hát then bắt đầu thu hút được sự chú ý của nhiều tầng lớp trong xã hội, dưới các hình thức truyền dậy theo câu lạc bộ, lớp học. Đối với Trung tâm VHTT tỉnh, xác định phong trào hát then là một thế mạnh của tỉnh, nên trong vài năm gần đây, Trung tâm đã coi trọng công tác truyền dạy, hỗ trợ chuyên môn, tạo điều kiện thuận lợi về cơ sở vật chất; Trung tâm tổ chức 1 CLB đàn tính hát dân ca thu hút trên 60 học viên tham dự. Đối với các huyện, phong trào học hát then đang phát triển mạnh ở một số huyện như: Chi Lăng, Bình Gia, Văn Quan. Riêng huyện Văn Quan trong hai năm gần đây đã tổ chức được 14 CLB hát then, thu hút trên 200 người tham gia sinh hoạt.

Xuân Canh Dần đang đến, cũng là lúc khắp nơi trên quê hương Xứ Lạng lại tưng bừng ngày hội. Đi hội xuân Xứ Lạng, chắc hẳn ai đó cũng muốn nghe vài lời hát then mộc mạc của những “ca sỹ không chuyên” đến từ các bản xa xôi. Để lời then, hoà cùng tiếng đàn tính vang khắp lễ hội xuân, các cấp, các ngành và mỗi chúng ta cần quan tâm hơn nữa tới phong trào hát then truyền thống của dân tộc. Bằng hành động cụ thể như: Tích cực biên soạn lời then, dạy hát then, khơi dậy kho tàng văn hoá dân gian trong nhân dân để nhân rộng; tiếp tục định hướng phong trào văn hoá, văn nghệ, cổ động những nhân tố tích cực; đấu tranh bài trừ các hủ tục mê tín, nhằm xây dựng một lối sống văn hoá lành mạnh theo tinh thần Nghị quyết TW 5 khoá VIII, về giữ gìn và phát huy văn hoá Việt Nam tiên tiến mang đậm bản sắc dân tộc.

Phan Cầu