Thứ sáu,  16/04/2021

Xuân về trong Thơ Bác

LSO-Bác Hồ, vị cha già kính yêu của dân tộc, một tấm gương sáng ngời về tư tưởng đạo đức để nhân dân học tập và noi theo. Nhân dịp xuân Canh Dần, chúng ta cùng dành chút thời gian để đọc lại những vần thơ xuân, để thưởng thức vẻ đẹp của Xuân trong tâm hồn Người.Có thể nói, thơ xuân là một phần đặc biệt trong thơ Bác. Đặc biệt bởi sự giản dị như lời Người tâm sự: “Mấy lời thân ái nôm na / Vừa là kêu gọi, vừa là mừng xuân.” (Thơ chúc Tết Xuân Nhâm Thìn - 1952)“Kêu gọi” là tuyên truyền, cổ động, là nhiệm vụ hàng đầu của một người chiến sĩ cộng sản. Và trong các tác phẩm thơ văn của Bác, chúng ta luôn thấy rõ điều này. Bác làm thơ xuân bằng ngôn từ “nôm na”, giản dị, dễ đọc, dễ nhớ, dễ đi vào lòng người, để động viên, cổ vũ tinh thần toàn dân tộc, cùng nhau đoàn kết trong đấu tranh cách mạng, trong lao động sản xuất để xây dựng quê hương, đất nước. “Chiến sĩ thi giết giặcĐồng bào thi tăng giaNăm mới thi...

LSO-Bác Hồ, vị cha già kính yêu của dân tộc, một tấm gương sáng ngời về tư tưởng đạo đức để nhân dân học tập và noi theo. Nhân dịp xuân Canh Dần, chúng ta cùng dành chút thời gian để đọc lại những vần thơ xuân, để thưởng thức vẻ đẹp của Xuân trong tâm hồn Người.
Có thể nói, thơ xuân là một phần đặc biệt trong thơ Bác. Đặc biệt bởi sự giản dị như lời Người tâm sự: “Mấy lời thân ái nôm na / Vừa là kêu gọi, vừa là mừng xuân.” (Thơ chúc Tết Xuân Nhâm Thìn – 1952)
“Kêu gọi” là tuyên truyền, cổ động, là nhiệm vụ hàng đầu của một người chiến sĩ cộng sản. Và trong các tác phẩm thơ văn của Bác, chúng ta luôn thấy rõ điều này. Bác làm thơ xuân bằng ngôn từ “nôm na”, giản dị, dễ đọc, dễ nhớ, dễ đi vào lòng người, để động viên, cổ vũ tinh thần toàn dân tộc, cùng nhau đoàn kết trong đấu tranh cách mạng, trong lao động sản xuất để xây dựng quê hương, đất nước.
“Chiến sĩ thi giết giặc
Đồng bào thi tăng gia
Năm mới thi đua mới
Thắng lợi ắt về ta”
(Thơ chúc Tết Xuân Nhâm Thìn-1952)
Đó còn là những lời tổng kết, đánh giá thắng lợi, thành tựu trong năm qua, đề ra phương hướng, nhiệm vụ trong năm tới: “Năm qua thắng lợi vẻ vang/ Năm nay tiền tuyến chắc càng thắng to/ Vì độc lập, vì tự do/ Đánh cho Mỹ cút, đánh cho Nguỵ nhào.” ( Thơ chúc Tết Xuân Kỷ Dậu – 1969).
Bên cạnh việc “kêu gọi”, Thơ Bác còn có mục đích “mừng xuân”, gửi đến nhau những lời chúc tốt đẹp vào đầu năm mới. Đây là một phong tục đẹp trong văn hoá truyền thống của dân tộc ta. Vì thế, thơ Bác luôn chứa chan tình cảm, ấm áp thuơng yêu, là món quà đầu năm Người gửi tặng đồng bào và chiến sĩ cả nước.
Thông thường, khi nhắc đến từ “Xuân”, chúng ta hiểu theo nghĩa đen là “mùa xuân”. Còn khi “Xuân” đến với Hồ Chí Minh, một nhà văn, nhà thơ lỗi lạc thì nó được sử dụng một cách sáng tạo, biến hoá với những sắc thái ý nghĩa khác nhau. Trong bài thơ chúc Tết Tân Mão- 1951, Bác dùng “năm xuân” để chỉ quãng thời gian năm năm kháng chiến:
“Xuân này kháng chiến đã năm xuân,
Nhiều xuân thắng lợi càng gần thành công.”
Chín năm sau, “Xuân” lại được Bác sử dụng để chỉ tuổi của nhà nước và của Đảng:
“ Mừng nhà nước ta muời lăm xuân xanh,
Đảng ta ba mươi tuổi trẻ”
(Thơ chúc Tết Canh Tý- 1960)
Còn trong thơ nói về tuổi già, “ xuân” được dùng để đối lập với Già là Trẻ:
“Sáu mươi tuổi hãy còn xuân chán
So với ông Bành vẫn thiếu niên.”
(Sáu mươi tuổi- 1950)
Cách dùng từ “còn xuân” thay cho “còn trẻ” làm cho ý thơ thêm hóm hỉnh, lời thơ thêm tươi vui.
Không dừng lại ở đó, “xuân” không chỉ là thời gian, là tuổi Đảng, không chỉ là sự trẻ trung mà sắc thái của “xuân” còn được thể hiện phong phú hơn nữa trong hai câu thơ được Bác viết năm 1965:
“Mùa xuân là Tết trồng cây
Làm cho đất nước càng ngày càng xuân”
Ở đây, “xuân” hàm nghĩa: xanh tươi, trẻ đẹp, trù phú, phát triển. Và từ mùa xuân 1965 đến nay, thực hiện lời dạy của Người, nhân dân ta vẫn hưởng ứng “Tết trồng cây” với mong muốn làm cho đất nước ngày càng thêm xuân, thêm xanh tươi, phồn vinh, phát triển đẹp giàu.
Nhìn lại mùa xuân năm 1968, năm diễn ra “Cuộc tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân”. Trong thư Bác gửi đồng bào cả nước có đoạn kết:
“Xuân này hơn hẳn mấy xuân qua,
Thắng trận tin vui khắp nước nhà.
Nam, Bắc thi đua thắng giặc Mỹ,
Tiến lên!
Toàn thắng ắt về ta!”
(Thơ chúc Tết Mậu Thân – 1968)
Bài thơ không chút hoa mỹ nhưng lại mang âm điệu của một bài ca chiến thắng. Điệp khúc “ thắng trận”, “toàn thắng” vừa động viên, khích lệ vừa giục giã hành động. Câu cuối đột ngột ngắt dòng như một lời kêu gọi, mệnh lệnh để cả dân tộc đồng lòng, quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược. Vâng lời Bác,Toàn dân ta cùng nhau ra trận và kết quả là chiến công nối tiếp chiến công. Tin thắng trận ở các chiến trường dồn dập báo về như những bông hoa thơm dâng Bác, làm xúc động lòng Người. Hoà cùng niềm vui chiến thắng ấy, Bác cũng góp thêm một “chiến công thầm lặng” của mình:
“Thuốc kiêng, rượu cữ đã ba năm
Không bệnh là tiên, sướng tuyệt trần.
Mừng thấy miền Nam luôn thắng lớn,
Một năm là cả bốn mùa xuân.”
Năm 1966, khi sức khoẻ của Bác đã suy giảm nhiều so với những năm trước, thấy Người ho nhiều, bác sĩ đã đề nghị “hai chớ” (chớ hút thuốc, chớ uống rượu) để giữ gìn sức khoẻ cho Người. Song từ bỏ một thói quen lâu năm không phải là một việc dễ dàng. Nhưng Người đã quyết tâm và thực hiện thành công. Điều này đáng để chúng ta học tập, nhất là trong thời điểm hiện nay, khi mà Quy định Cấm hút thuốc lá nơi công cộng đã đi vào thực tế, đầu năm 2010.

Xuân 2010 đã về, mở ra một thập kỷ mới với nhiều sự đổi thay! Chúng ta cùng đọc lại thơ Bác để nhớ mãi ơn Người, quyết tâm phấn đấu lập nên những “chiến công” nho nhỏ làm cho cuộc đời mãi mãi xanh tươi, để góp phần xây dựng quê hương, đất nước giàu đẹp văn minh, khởi sắc mỗi độ xuân về.

Ngọc Hiếu