Thứ tư,  27/10/2021

Đạ Quyn Don, dòng sông bị giết

Tan nát mặt bằng đất canh tác, biến dạng hoàn toàn dòng sông Đạ Quyn Zon, an ninh trật tự trở nên phức tạp và đời sống của người dân địa phương ngày càng thêm khó khăn. Đó là những gì đang tồn tại ở vùng mỏ vàng xã Đa Quyn và bắt đầu lan sang xã Tà Năng ( huyện Đức Trọng, tỉnh Lâm Đồng). Chúng tôi vào Đa Quyn những ngày đầu tháng tám này. Đang mùa mưa nhưng những mảnh vườn cà-phê, cây trái chỉ còn xanh thấp thoáng bên cạnh cái phông nền nham nhở, bạc trắng một màu đất. Dòng sông Đạ Quyn Zon thơ mộng, hiền hòa ngày nào giờ đã không còn dòng chảy. Trên bờ, dưới sông vô số hầm hố, có những nơi sâu tới cả chục mét với bờ vực dựng đứng nguy hiểm. Giờ đây những cụm từ được nói nhiều ở vùng đất này là “mỏ vàng”, “xái ”, “đào đãi”... Hàng trăm người dân bỏ ruộng, bỏ vườn tham gia đội quân mót xái vàng kiếm "tiền nóng" qua ngày trong khi các đối tượng đào đãi trái phép liên tục lén lút đào bới cả ngày...
Tan nát mặt bằng đất canh tác, biến dạng hoàn toàn dòng sông Đạ Quyn Zon, an ninh trật tự trở nên phức tạp và đời sống của người dân địa phương ngày càng thêm khó khăn. Đó là những gì đang tồn tại ở vùng mỏ vàng xã Đa Quyn và bắt đầu lan sang xã Tà Năng ( huyện Đức Trọng, tỉnh Lâm Đồng).
Chúng tôi vào Đa Quyn những ngày đầu tháng tám này. Đang mùa mưa nhưng những mảnh vườn cà-phê, cây trái chỉ còn xanh thấp thoáng bên cạnh cái phông nền nham nhở, bạc trắng một màu đất. Dòng sông Đạ Quyn Zon thơ mộng, hiền hòa ngày nào giờ đã không còn dòng chảy. Trên bờ, dưới sông vô số hầm hố, có những nơi sâu tới cả chục mét với bờ vực dựng đứng nguy hiểm. Giờ đây những cụm từ được nói nhiều ở vùng đất này là “mỏ vàng”, “xái ”, “đào đãi”… Hàng trăm người dân bỏ ruộng, bỏ vườn tham gia đội quân mót xái vàng kiếm “tiền nóng” qua ngày trong khi các đối tượng đào đãi trái phép liên tục lén lút đào bới cả ngày lẫn đêm… Dòng Đạ Quyn Zon – dòng sông duy nhất chảy qua xã Đa Quyn, oằn mình chịu trận.

Chủ tịch xã Đa Quyn, ông Ya Thương, thẳng thắn: “Gần như toàn bộ lưu vực bờ đất dài hơn 8 km chảy qua xã của con sông Đạ Quyn Zon đã bị đào bới tan tành. Lòng sông vừa bị tắc nghẽn vừa biến dạng hết rồi. Đã có 12 con bò của dân uống phải nước nhiễm hóa chất đãi vàng mà chết”. Không chỉ là thảm họa đối với cảnh quan, môi trường, tình trạng đào đãi sa khoáng trái phép đã bắt đầu ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống dân sinh của hàng trăm gia đình bên bờ sông. Có ít nhất 52 hộ dân đồng bào dân tộc nghèo đã bị các đối tượng đào đãi vàng trái phép dụ dỗ sang nhượng đất canh tác bên bờ sông khu vực K65, K67 để đào vàng. Chủ tịch xã Ya Thương và cán bộ địa chính xã Đạ Quyn thừa nhận thực tế nhức nhối này nhưng chính quyền xã vẫn chưa đưa ra được con số thống kê cụ thể về diện tích. Nhưng có điều họ biết, tình trạng đào hầm hố không xin phép xảy ra rất phức tạp, làm thay đổi hiện trạng ban đầu, hủy hoại kết cấu đất và ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống nhân dân trong khu vực.

Ông Kon Să Ha Ngân ở thôn Toa Cát ngồi rầu rĩ trong căn nhà đứng chơi vơi bên cạnh một hầm đào vàng sâu thẳng đứng hơn chục mét cho biết: “Nhà mình vừa bán 500 m2 đất với giá 15 triệu đồng. Bán xong họ múc sâu liền. Tiền bán đất cũng hết rồi, giờ chẳng biết phải làm gì nữa!”. Ông Ha Ngân cũng cho biết, trong số 43 hộ dân mới tái định cư trong thôn Toa Cát này nhiều hộ đã bán hết đất, giờ chỉ còn biết đi mót xái vàng. Trong khi đó ở Đa Quyn vẫn còn rất nhiều nông dân thiếu đất sản xuất, trong đó có 18 hộ với gần trăm nhân khẩu chưa có một mảnh đất nào. Và nguy cơ dẫn đến tình hình phức tạp sẽ không chỉ là sự đói kém vì…vàng.

Sự phức tạp, bát nháo của tình trạng đào đãi khoáng sản trái phép đã bắt đầu lan ra xã giáp ranh Tà Năng. Giờ đây không chỉ dân nghèo khốn đốn vì vàng, cả cơ quan chính quyền và nhiều cán bộ trực tiếp kiểm tra, xử lý công việc cũng chùn tay vì sự hù dọa của các đối tượng giang hồ tứ xứ tràn về.

Đào vàng đến sát vách khu nhà ở dân cư.

Tình trạng đào đãi vàng trái phép ở vùng Tà Năng, Đa Quyn đã tồn tại gần 26 năm qua. Rất nhiều lần tỉnh Lâm Đồng, huyện Đức Trọng đã chỉ đạo phải xử lý dứt điểm nhưng rồi đâu vẫn ở đấy. Giải quyết tình thế phức tạp, năm 2007, hơn 1,1 triệu mét vuông đất trong vùng có vàng được giao cho công an và Ban chỉ huy quân sự huyện Đức Trọng thành lập dự án khôi phục hiện trạng, trồng cây xanh và cỏ chăn nuôi nhưng hiệu quả vẫn dẫm chân tại chỗ. Trong khi đó, từ cuối năm 2009 đến nay, các đối tượng ở khắp mọi miền đất nước vẫn tràn về đào đãi vàng trái phép cả trong và ngoài vùng dự án đã được giao cho công an và quân đội quản lý. Trong những tháng gần đây, có lúc tại khu vực Đa Quyn từng có sự xuất hiện của 400 – 500 người tứ xứ về đào vàng trái phép trong đó có 17 đối tượng liên quan đến ma túy đã bị công an địa phương bắt giữ trong tháng 7/2010. Sự phức tạp lan rộng ra trên một miền quê vốn bình yên, khi các đối tượng tập trung đám đông và lợi dụng đêm khuya chở quặng thô đi thành đoàn hàng chục người để về xã Đà Loan xay nghiền.

Đào vàng đến sát vách khu nhà ở
dân cư – nhiều ngôi nhà bị nứt toác.

Ông Nguyễn Thành An – Phó trưởng công an xã Tà Năng cho biết, tổ tuần tra của công an xã đi chặn bắt, xử lý các đối tượng vi phạm vào đêm khuya có khi bị chúng lao thẳng cả xe vào đội hình. Bản thân Nguyễn Thành An từng bị đối tượng vi phạm nhắn tin đe dọa đòi cắt tai, chặt cánh tay. Có lần An còn bị các đối tượng vi phạm hẹn gặp ngay trước cổng UBND xã Tà Năng để “xử”. Tiếp chúng tôi, ông An bộc bạch: “Bây giờ nếu đi thực hiện nhiệm vụ ban đêm nhất thiết phải có cả trưởng công an xã đi cùng. Mệt và sợ lắm rồi!”. Cùng cảnh với ông Nguyễn Thành An, ông K’Tem – Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân xã Đa Quyn sau nhiều lần đi giải tỏa đào đãi trái phép, đã bị các đối tượng vi phạm nhắn tin dọa cho nổ cả nhà. Ông K’Tem cho biết: “Đi tuần tra có cả công an với đầy đủ công cụ hỗ trợ vẫn thấy sợ. Thấy có công an thì chúng chạy lên núi không bắt được, không có công an thì chúng bất hợp tác, hù dọa”.

Tiếp xúc với chúng tôi, cả bí thư, chủ tịch, công an rồi cán bộ địa chính của hai xã Đa Quyn và Tà Năng đều bày tỏ sự hạn chế trong quản lý do lực lượng xã vừa mỏng vừa yếu và thiếu kinh nghiệm xử lý thực trạng. Tất cả họ đều mong muốn cơ quan cấp trên chỉ đạo lực lượng phối hợp xử lý chấm dứt tình trạng đào đãi vàng trái phép trên địa bàn.
Theo Nhandan