Thứ tư,  23/06/2021

Công trình nước sạch ở Phú Yên : Lãng phí tiền tỷ

Thời gian qua, nhiều công trình nước sạch phục vụ nhân dân tại các xã miền núi, vùng nông thôn Phú Yên có vốn đầu tư hàng tỷ đồng nhưng không sử dụng được. Công trình bỏ hoang không chỉ lãng phí tiền của Nhà nước, mà còn làm mất niềm tin của người dân.Công trình tiền tỷ bỏ hoang415 hộ với gần 2.300 nhân khẩu xã Ea Lâm, huyện Sông Hinh (Phú Yên) rất bức xúc vì chờ đợi nước sạch. Năm 2005, Nhà nước đầu tư cho xã một công trình nước sạch trị giá hơn 1,2 tỷ đồng, đưa vào sử dụng cuối năm 2005. Theo thiết kế, hệ thống có công suất từ 86 m3 đến 108 m3/ngày - đêm và tuyến đường ống dài gần 4.750 m, trong đó có đấu nối đường ống chính dẫn thẳng vào nhà của 315 hộ ở các buôn. Với công suất này cơ bản đủ nước cung cấp cho người dân trong xã. Nhưng trên thực tế, công trình chỉ đáp ứng 50% nhu cầu sử dụng nước và đến tháng 9-2006 thì chỉ còn 142 hộ ở buôn Học, buôn Gao và buôn Bưng B sử dụng....

Thời gian qua, nhiều công trình nước sạch phục vụ nhân dân tại các xã miền núi, vùng nông thôn Phú Yên có vốn đầu tư hàng tỷ đồng nhưng không sử dụng được. Công trình bỏ hoang không chỉ lãng phí tiền của Nhà nước, mà còn làm mất niềm tin của người dân.


Công trình tiền tỷ bỏ hoang


415 hộ với gần 2.300 nhân khẩu xã Ea Lâm, huyện Sông Hinh (Phú Yên) rất bức xúc vì chờ đợi nước sạch. Năm 2005, Nhà nước đầu tư cho xã một công trình nước sạch trị giá hơn 1,2 tỷ đồng, đưa vào sử dụng cuối năm 2005. Theo thiết kế, hệ thống có công suất từ 86 m3 đến 108 m3/ngày – đêm và tuyến đường ống dài gần 4.750 m, trong đó có đấu nối đường ống chính dẫn thẳng vào nhà của 315 hộ ở các buôn. Với công suất này cơ bản đủ nước cung cấp cho người dân trong xã. Nhưng trên thực tế, công trình chỉ đáp ứng 50% nhu cầu sử dụng nước và đến tháng 9-2006 thì chỉ còn 142 hộ ở buôn Học, buôn Gao và buôn Bưng B sử dụng. Lý do không chỉ là nước không về được đến nhà dân, mà quan trọng hơn là chất lượng nguồn nước không bảo đảm. Qua kiểm tra mẫu nước, cơ quan chức năng kết luận tất cả các giếng khoan và giếng đào đều bị nhiễm phèn cao hơn mức cho phép từ 2,5 đến ba lần. Hơn thế nữa, công trình này đã bị “rút ruột” gây thiệt hại nghiêm trọng. Giám đốc Công ty TNHH Quang Huy vì có thủ đoạn gian dối khi chỉ đạo thi công sai với thiết kế hàng loạt các hạng mục như giếng, trạm bơm, đài cấp nước, tuyến đường ống, trụ cấp nước, vòi nước đã bị xử phạt tù. Vụ án kết thúc, tỉnh chỉ đạo Trung tâm nước sinh hoạt và vệ sinh môi trường nông thôn (Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Phú Yên) tiếp tục đầu tư hàng tỷ đồng sửa chữa, nhưng vẫn không mang lại hiệu quả như mong muốn.


Tại xã Sơn Định, huyện Sơn Hòa, năm 2006, Nhà nước đầu tư hai công trình nước tập trung cung cấp cho các thôn, buôn, nhưng chỉ sau một thời gian ngắn đi vào hoạt động đã bộc lộ kém hiệu quả, có công trình bị bỏ hoang và gần như quên lãng. Như công trình Trạm bơm Hòa Bình (thôn Hòa Bình) được xây dựng gần một tỷ đồng, do Trung tâm nước sạch và vệ sinh môi trường tỉnh làm chủ đầu tư, cung cấp nước cho ba thôn Hòa Bình, Hòa Nghĩa, Hòa Thuận, với hơn 300 hộ dân, nhưng chỉ một năm sau khi đưa vào sử dụng đã ngừng hoạt động cho đến nay, toàn bộ công trình bị bỏ hoang, cây rừng bao phủ. Theo Trưởng thôn Hòa Bình Dương Văn Hòa, là người từng vận hành trực tiếp trạm bơm này: “Sau khi đưa trạm bơm vào hoạt động một thời gian ngắn, nguồn nước đã không đủ để bơm vì giếng ít mạch ngang, sau đó đến sự cố máy móc, đường ống vỡ lung tung, từ đó bỏ luôn đến nay…”.


Tại xã vùng cao Phú Mỡ, huyện Đồng Xuân có hơn 630 hộ dân là đồng bào dân tộc thiểu số. Từ đầu mùa khô đến nay, nhiều hộ dân phải uống nước suối. Không ít hộ phải sử dụng nước mương để sinh hoạt. Trên địa bàn xã có hai công trình nước sạch, vốn đầu tư hàng tỷ đồng, nhưng một công trình đã bị mưa lũ năm 2009 cuốn trôi, công trình còn lại hoạt động không hiệu quả. Trong đó, công trình nước sinh hoạt thôn Phú Tiến do Trung tâm Nước sạch và vệ sinh môi trường làm chủ đầu tư, vốn gần một tỷ đồng, cung cấp nước sinh hoạt cho 160 hộ dân. Nắng nóng, nguồn nước cạn kiệt, thêm vào đó hệ thống đường ống dẫn nước về các hộ gia đình bị hư hỏng, làm ảnh hưởng đến chất lượng, hiệu quả nguồn nước. Không có nước sinh hoạt sử dụng, người dân phải dùng chung giếng nước công cộng và nguồn nước sông, suối tự nhiên. Tuy nhiên, trong thời gian cao điểm của mùa khô, hầu hết các nguồn nước này đều bị cạn kiệt.


Yếu kém từ đầu tư xây dựng đến vận hành


Từ việc phát hiện sai phạm tại công trình nước sạch Ea Lâm (huyện Sông Hinh), UBND tỉnh Phú Yên đã chỉ đạo, giao Sở Xây dựng Phú Yên thành lập đoàn kiểm tra tiến hành thanh tra một số công trình nước sạch. Kết quả thanh tra cho thấy, từ chủ đầu tư, đến các đơn vị khảo sát địa chất, thiết kế, tư vấn giám sát và thi công đều có sai phạm. Đơn cử như tại ba công trình nước sạch tại ba xã: Xuân Thọ 1 (thị xã Sông Cầu), An Xuân (huyện Tuy An) và Hòa Hội (huyện Phú Hòa), do Trung tâm nước sinh hoạt và vệ sinh môi trường nông thôn Phú Yên (Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) làm chủ đầu tư, nhưng trung tâm này không có cán bộ chuyên môn phù hợp để kiểm tra, giám sát việc thi công của các nhà thầu. Tất cả 10 nhà thầu từ khâu khảo sát địa hình, lập dự án đầu tư, thiết kế kỹ thuật, giám sát đến thi công đều không đủ năng lực hoạt động, hoặc không có chức năng hoạt động theo quy định. Đã thanh toán vượt khối lượng thực tế hoặc sai cho các nhà thầu hơn 14,4 triệu đồng. Riêng đối với Công trình nước sạch ở xã Hòa Hội, đơn vị xây dựng là Công ty cổ phần xây dựng Trung Trung Bộ, đã thi công sai hồ sơ thiết kế được duyệt, nhưng chủ đầu tư vẫn nghiệm thu; đồng thời còn ký hợp đồng kinh tế sai nguyên tắc với cá nhân là người của đơn vị mình (Trung tâm nước sinh hoạt và vệ sinh môi trường) để thực hiện việc khoan khảo sát thăm dò nguồn nước. Ngoài ra, Trung tâm nước sinh hoạt và vệ sinh môi trường còn không thực hiện việc xét nghiệm mẫu nước định kỳ để kiểm soát và theo dõi chất lượng nguồn nước… Các doanh nghiệp tư nhân: Hiệp Đức, Xây dựng Trường Thành và Công ty cổ phần xây dựng Trung Trung Bộ là những nhà thầu thi công xây dựng và cung cấp thiết bị cho ba công trình trên, đã có những sai phạm như: Nhận thầu thi công vượt quá năng lực, bố trí cán bộ làm chỉ huy trưởng công trình không đủ năng lực, trong quá trình thi công chưa tuân thủ chặt chẽ những quy định về quản lý chất lượng công trình, thi công một số hạng mục sai với hồ sơ thiết kế được duyệt và lập hồ sơ thanh toán khối lượng vượt so với thực tế thi công…


Phó Chủ tịch HĐND tỉnh Nguyễn Thanh Tra cho biết, qua phản ảnh của cử tri, HĐND tỉnh cũng đã nhiều lần thực hiện chương trình giám sát công trình cấp nước sạch tập trung, qua giám sát đã phát hiện hơn 60% số công trình có chất lượng nước bị nhiễm phèn, nhiễm vi sinh, chất hữu cơ…, như các công trình cấp nước ở Ea Lâm, Hội Sơn, Xuân Thọ 1, Phú Sen, Lương Sơn… Ngoài ra, thực tế số lượng hộ được sử dụng nước so với thiết kế đều không đạt. Cụ thể, hệ thống cấp nước xã vùng cao Ea Lâm được đầu tư gần 1,23 tỷ đồng theo thiết kế sẽ cấp nước sinh hoạt từ 373 hộ nhưng thực tế chỉ 38% số hộ được sử dụng theo kiểu nhỏ giọt. Hệ thống cấp nước xã Hòa Hội được đầu tư hơn 885 triệu đồng cấp nước sạch cho 223 hộ nhưng thực tế chỉ 40 hộ sử dụng; hệ thống cấp nước ở Hòa Xuân Nam (huyện Đông Hòa) không những chất lượng nước nhiễm vi sinh, sắt… mà thực tế cũng chỉ cung cấp cho 100 hộ so với thiết kế là 353 hộ. Một số liệu khác từ Sở Y tế Phú Yên, qua tiến hành 18 lượt kiểm tra đối với bảy công trình cấp nước tập trung (phục vụ nước sinh hoạt cho từ 500 người/công trình trở lên), kết quả có tám lượt không đạt tiêu chuẩn theo quy định Bộ Y tế, chiếm 44,4%. Trong đó hai công trình có từ hai lượt kiểm tra trở lên đều không đạt tiêu chuẩn. Tổng số mẫu xét nghiệm là 58, nhưng đã có tới 21 mẫu không đạt.


Một nguyên nhân khác dẫn đến các công trình nước sinh hoạt tập trung hoạt động kém hiệu quả là khâu quản lý vận hành. Hầu hết các công trình sau khi hoàn thành đều được bàn giao cho địa phương quản lý sử dụng, nhưng do nhân viên không có tay nghề, thiếu nhiệt tình; nhiều nơi thu tiền nước không đủ trả công cho tổ vận hành và trả tiền điện nên sau đó dừng hoạt động. Theo Chủ tịch UBND xã An Thạch (Tuy An) Trần Văn Tuấn, nơi có công trình nước sạch bỏ hoang, cho biết: Nguyên nhân chính là phí sử dụng nước thu từ người dân không đủ trả tiền điện để công trình hoạt động và trả lương cho nhân viên quản lý. Hằng năm, xã phải trích ngân sách hơn bốn triệu đồng để bù lỗ tiền điện cho hợp tác xã.


Phú Yên có 80% số dân sống ở vùng nông thôn. Từ năm 2001 đến nay, bằng nhiều nguồn vốn tỉnh đã đầu tư hàng trăm tỷ đồng xây dựng gần 80 công trình cấp nước sạch tập trung, nhằm góp phần cải thiện đời sống đồng bào vùng nông thôn, miền núi. Tuy nhiên, hiệu quả sử dụng các công trình chưa cao, toàn tỉnh chỉ có 65,43% số hộ dân nông thôn được sử dụng nước hợp vệ sinh.


Theo Nhandan