Chủ nhật,  18/04/2021

Vùng lúa trên cao nguyên

Qua đèo Chư Sê, trước mắt tôi bỗng hiện ra vùng đất bằng phẳng đến lạ lùng, thuộc huyện Phú Thiện và thị xã Ayun Pa, tỉnh Gia Lai. Mầu xanh của những cánh đồng lúa nước hai vụ, của dòng nước dẫn từ hồ Ayun Hạ đổ về những con mương nội đồng xua đi cái nắng gay gắt của mùa khô Tây Nguyên.Thiên thời, địa lợiTrước năm 1975, huyện Phú Thiện và thị xã Ayun Pa từng là tỉnh lỵ Phú Bổn và được xem là vùng trung tâm án ngữ cả vùng đông nam của Gia Lai. Người dân nơi đây từ các tỉnh đồng bằng lên định cư cho nên có nhiều kinh nghiệm trong trồng trọt, nhất là về canh tác lúa nước. Vốn được thiên nhiên ưu đãi, đất ở đây có khả năng phát triển nông, lâm nghiệp khá lớn, với 42.678 ha, trong đó có đến hơn 16.000 ha đất hoàn toàn chủ động nước tưới, hơn 14.000 ha đất phù sa phù hợp các loại cây công nghiệp ngắn và dài ngày như mía, thuốc lá sợi vàng, bông vải và các loại cây họ đậu như đậu tương, đậu xanh,...

Qua đèo Chư Sê, trước mắt tôi bỗng hiện ra vùng đất bằng phẳng đến lạ lùng, thuộc huyện Phú Thiện và thị xã Ayun Pa, tỉnh Gia Lai. Mầu xanh của những cánh đồng lúa nước hai vụ, của dòng nước dẫn từ hồ Ayun Hạ đổ về những con mương nội đồng xua đi cái nắng gay gắt của mùa khô Tây Nguyên.

Thiên thời, địa lợi

Trước năm 1975, huyện Phú Thiện và thị xã Ayun Pa từng là tỉnh lỵ Phú Bổn và được xem là vùng trung tâm án ngữ cả vùng đông nam của Gia Lai. Người dân nơi đây từ các tỉnh đồng bằng lên định cư cho nên có nhiều kinh nghiệm trong trồng trọt, nhất là về canh tác lúa nước. Vốn được thiên nhiên ưu đãi, đất ở đây có khả năng phát triển nông, lâm nghiệp khá lớn, với 42.678 ha, trong đó có đến hơn 16.000 ha đất hoàn toàn chủ động nước tưới, hơn 14.000 ha đất phù sa phù hợp các loại cây công nghiệp ngắn và dài ngày như mía, thuốc lá sợi vàng, bông vải và các loại cây họ đậu như đậu tương, đậu xanh, mè… Ngoài ra, khí hậu ở đây cũng vô cùng lý tưởng cho phát triển cây lương thực, với độ ẩm trung bình hằng năm 82%, lượng mưa từ 1.000 đến 1.200 mm… Do vậy từ những năm 80 của thế kỷ trước, nơi đây đã trở thành điển hình của tỉnh về phong trào hợp tác hóa trong nông nghiệp với nhiều HTX như: Phú Lợi, Phú Thiện, Ia Sol, Chư A Thai…, nổi tiếng cả vùng về thâm canh lúa nước cho năng suất cao và là thành viên của câu lạc bộ 10 tấn. Năm 1990, công trình thủy lợi Ayun Hạ với công suất tưới 13.500 ha cây trồng được đầu tư xây dựng trên địa bàn như thêm một sự khẳng định thế mạnh, đồng thời là điều kiện để vùng đất giàu tiềm năng này phát huy các lợi thế về phát triển nông nghiệp và trở thành vùng trọng điểm về cung cấp lương thực chính của tỉnh Gia Lai với sản lượng hơn 70.000 tấn/năm.

Nhờ những điều kiện địa lý thuận lợi cho phát triển sản xuất, đời sống của người dân Ayun Hạ đang dần thay đổi. Đến thị trấn Phú Thiện, gặp anh Ksor Len, dân tộc Gia Rai, ở Plei Knông A, người mà hơn 15 năm trước, phải sống trong căn nhà rách nát, đàn con nheo nhóc cơm không đủ no nhưng bây giờ đã là nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi cấp tỉnh và vừa xây dựng ngôi nhà trị giá 200 triệu đồng. Anh cho biết: &#39Nhà mình hiện có hơn 2,5 ha ruộng nước, vừa rồi mua lại 7 ha đất đồi ở xã Chư A Thai để trồng mì, bắp, và lập trại nuôi trâu, bò… với khoản thu nhập mỗi năm gần 100 triệu đồng. Mình biết cách làm ăn, biết tính toán cũng là từ khi có được nước thủy lợi Ayun Hạ. Từ chỗ lên rừng đào củ mài ăn đỡ đói đến giờ người dân quê mình ai cũng có hàng tấn lúa bán mỗi năm, bà con mình biết phải làm thế nào để thoát nghèo, để làm giàu…&#39. Một điển hình khác là vợ chồng anh Trương Văn Năm và chị Lê Thị Phúc ở phường Cheo Reo, thị xã Ayun Pa. Ba ha mía, 5 ha mì, một cơ sở xay xát hoạt động thường xuyên hằng năm cho thu nhập hơn 100 triệu đồng lãi là những thành quả mà gia đình anh chị đạt được sau hơn 20 năm gây dựng cơ nghiệp. Mỗi ngày, cơ sở xay xát được 10 tấn gạo- anh Năm nói rồi chỉ tay vào chiếc cối lớn dùng để chà trắng và đánh bóng hạt gạo, anh bảo: &#39Hơn 50 triệu đồng đấy, mình mới mua để làm đẹp thành phẩm&#39. Không chỉ có vậy, việc duy trì quy trình trồng, chế biến, tiêu thụ các sản phẩm này đã tạo được việc làm thường xuyên cho năm lao động người địa phương. Có thể nói, lao động nông nghiệp đã góp phần hình thành nên quan hệ sản xuất mới, những kinh nghiệm trong sản xuất cùng những sinh hoạt văn hóa mang tính cộng đồng cao đã kéo theo những thay đổi trong nếp nghĩ, cách làm của đồng bào dân tộc thiểu số nơi đây, giúp đồng bào từ làm quen đến mạnh dạn chuyển từ chuyên canh nương rẫy sang trồng lúa nước hai vụ…

Trao đổi ý kiến với chúng tôi, kỹ sư nông nghiệp Thái Doãn Cần, Trạm trưởng Trạm Thực nghiệm giống cây trồng Ayun Hạ cho biết: &#39Vựa lúa Ayun Hạ mà huyện Phú Thiện và thị xã Ayun Pa là trung tâm đang là vùng đất trồng lúa cho năng suất cao của cả nước, bình quân 8 đến 10 tấn/ha, cá biệt có hộ đạt năng suất đến 11 tấn/ha/vụ. Nhờ đất đai, nguồn nước, thời tiết và khí hậu, cùng với việc áp dụng những quy trình kỹ thuật phù hợp để tăng năng suất, nên hạt lúa nơi đây đã đi đến nhiều nơi trong cả nước, trong đó phải kể đến gạo Tám thơm được triển khai trồng hơn 100 ha ở xã Pờ Tó trở thành thương hiệu nhiều người biết đến. Ngoài ra, các loại cây trồng khác như: mía, các loại cây họ đậu, thuốc lá sợi vàng xuất khẩu… với năng suất, sản lượng ổn định cũng là thế mạnh, giúp tăng thu nhập cho người dân nơi đây&#39.

Bước đột phá

Bước đột phá cho vùng lúa Ayun Hạ bắt đầu từ năm 2000, khi chương trình cấp 1 hóa giống lúa được triển khai. Theo đó, Trạm thực nghiệm giống cây trồng Ayun Hạ, Trung tâm giống cây trồng tỉnh phối hợp địa phương chuyển đổi toàn bộ giống lúa năng suất thấp sang trồng các giống lúa cho năng suất cao như: Q5, TH85, TH205, DV108, Khang Dân 18, Ải 32, PM2001, PC10 với năng suất tăng đột biến từ 1 tấn/ha lên 8-10 tấn/ha, đã nâng sản lượng lúa vùng Ayun Hạ mỗi vụ lên 72.000 tấn. Mới đây, UBND tỉnh Gia Lai cũng dành ngân sách 10 tỷ đồng triển khai sản xuất giống lúa năng suất chất lượng cao…

Với những lợi thế và tiềm năng hiện có, vùng lúa Ayun Hạ được xác định là vùng kinh tế động lực phía đông, nam và nằm trong chiến lược phát triển kinh tế – xã hội chung của tỉnh Gia Lai, bao gồm thị xã Ayun Pa và các huyện Chư Sê, Phú Thiện, Krông Pa, Ia Pa, đồng thời giữ vai trò đầu mối giao thông quan trọng nối TP Plây Cu với Chư Sê; Krông Pa với Tuy Hòa (Phú Yên); Ia Pa, Kông Chro với thị xã An Khê, Bình Định và với TP Buôn Ma Thuột (Đác Lắc) thông qua thị trấn Ea H&#39Leo… Xác định rõ vị trí của mình, trong nhiều năm qua đảng bộ, chính quyền các địa phương trong khu vực đã biết tận dụng nguồn lực đầu tư, có những quyết sách phát triển KT-XH phù hợp, tận dụng lợi thế của công trình thủy lợi Ayun Hạ, cung cấp nguồn nước tưới cho phát triển lúa hai, ba vụ, hình thành những vùng nguyên liệu tập trung như mía, bông vải, thuốc lá sợi vàng… Đồng thời, mở ra hướng kinh doanh mới đem về nguồn lợi thủy sản bằng việc nuôi cá nước ngọt như cá chép, mè, trắm cỏ, ba ba… Hằng năm khai thác hơn 300 tấn cá các loại, không chỉ cung cấp cho người tiêu dùng trong tỉnh mà còn xuôi xuống các tỉnh lân cận như Phú Yên, Bình Định và TP Hồ Chí Minh.

Đồng chí Châu Ngọc Tuấn, Bí thư thị xã Ayun Pa cho biết: Tháng 4-2007, huyện Ayun Pa được nâng cấp từ đô thị loại 4 lên loại 3. Đây là niềm tự hào không chỉ của thị xã còn là niềm tự hào của đảng bộ và nhân dân các dân tộc đang sinh sống trong vùng. Là một vùng trọng điểm cây lương thực của tỉnh, chúng tôi có kế hoạch cho phát triển nông nghiệp mà trọng tâm là hướng đến một nền nông nghiệp sạch, ổn định bền vững; không chỉ bảo đảm an ninh lương thực cho cả tỉnh mà còn làm nền tảng lâu dài để thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế nói chung. Bên cạnh đó, tranh thủ các nguồn lực trong và ngoài tỉnh, tăng cường năng lực sản xuất, thực hiện liên kết &#39bốn nhà&#39 để trao đổi và xuất khẩu hàng hóa, đầu tư hiện đại hóa thiết bị ngành công nghiệp chế biến lương thực, từng bước hình thành và xây dựng một số thương hiệu cho các mặt hàng đặc sản mang tính địa phương như: gạo Tám thơm chất lượng cao, thuốc lá sợi vàng sông Ba xuất khẩu…

Về vùng lúa Ayun Hạ vào những ngày cuối năm dễ dàng bắt gặp các nhóm công nhân chia thành chặng tiến hành bạt mái ta-luy đường, san ủi, lu đầm nền đường và đặt cống thoát nước qua đường. Đó là một trong những phần việc đang triển khai thuộc dự án cải tạo, nâng cấp quốc lộ 25 từ Gia Lai đi Phú Yên, vừa được Chính phủ cho phép Cục Đường bộ Việt Nam làm chủ đầu tư. Không lâu nữa, khi toàn tuyến được làm xong, cùng với cảng Vũng Rô (Phú Yên) được nâng cấp có thể tiếp nhận tàu có trọng tải 10.000 tấn, khu Kinh tế Vân Phong (Khánh Hòa) đi vào hoạt động… thì việc vận chuyển hàng hóa lên Tây Nguyên và ngược lại trên quốc lộ 25 sẽ thuận lợi và an toàn hơn nhiều so với hiện nay. Không chỉ vậy, quốc lộ 25 còn giúp nối kết vùng nguyên liệu cây công nghiệp và nông sản rộng lớn của bắc Tây Nguyên với ven biển Nam Trung Bộ; sẽ trở thành tuyến giao thông quan trọng cho Tây Nguyên nói chung và vùng lúa Ayun Hạ nói riêng rộng đường phát triển bền vững.

Theo Nhandan