Thứ ba,  17/05/2022

Tháo gỡ vướng mắc cho phát triển nhiên liệu sinh học

Cách đây 10 năm, việc sản xuất nhiên liệu sinh học (NLSH) ở Việt Nam còn khá mới mẻ. Những khó khăn về hành lang pháp lý, cơ chế, chính sách cho nhà đầu tư, môi trường sản xuất, kinh doanh... là những rào cản đối với doanh nghiệp (DN). Những cản trở trên từng bước được tháo gỡ bởi Quyết định số 177 ngày 20-11-2007 của Chính phủ, phê duyệt "Đề án phát triển nhiên liệu sinh học đến năm 2015, tầm nhìn đến năm 2025" do Bộ công thương chủ trì. Ngoài những lợi ích rõ ràng mà Quyết định này đem lại cho doanh nghiệp sản xuất và người sử dụng NLSH, thực tiễn thi hành quyết định cũng còn gặp phải không ít khó khăn.Thuận lợi bước đầuVới mục tiêu NLSH sẽ thay thế một phần nhiên liệu truyền thống, Quyết định số 177 đã tạo ra một hành lang pháp lý và mở ra một môi trường linh động, thuận lợi cho các thành phần kinh tế và các tổ chức quốc tế đầu tư vào ngành công nghiệp có lợi nhuận này. Chiến lược được chi tiết hóa thành một khung thời gian với...

Cách đây 10 năm, việc sản xuất nhiên liệu sinh học (NLSH) ở Việt Nam còn khá mới mẻ. Những khó khăn về hành lang pháp lý, cơ chế, chính sách cho nhà đầu tư, môi trường sản xuất, kinh doanh… là những rào cản đối với doanh nghiệp (DN). Những cản trở trên từng bước được tháo gỡ bởi Quyết định số 177 ngày 20-11-2007 của Chính phủ, phê duyệt “Đề án phát triển nhiên liệu sinh học đến năm 2015, tầm nhìn đến năm 2025” do Bộ công thương chủ trì. Ngoài những lợi ích rõ ràng mà Quyết định này đem lại cho doanh nghiệp sản xuất và người sử dụng NLSH, thực tiễn thi hành quyết định cũng còn gặp phải không ít khó khăn.

Thuận lợi bước đầu

Với mục tiêu NLSH sẽ thay thế một phần nhiên liệu truyền thống, Quyết định số 177 đã tạo ra một hành lang pháp lý và mở ra một môi trường linh động, thuận lợi cho các thành phần kinh tế và các tổ chức quốc tế đầu tư vào ngành công nghiệp có lợi nhuận này. Chiến lược được chi tiết hóa thành một khung thời gian với những mục tiêu ngắn, trung bình và dài hạn.

Cụ thể, trong giai đoạn 2007-2015, sản xuất NLSH được xếp vào danh mục lĩnh vực được đặc biệt ưu đãi đầu tư. Các DN đầu tư sản xuất NLSH được miễn, giảm thuế thu nhập với thuế suất bằng 0, theo Nghị định 24/2007/NĐ-CP ban hành ngày 24-2-2007. Các doanh nghiệp sản xuất NLSH được hưởng các ưu đãi tối đa về thuê đất, sử dụng đất trong thời hạn 20 năm. Nguyên liệu, linh kiện, máy móc, thiết bị phục vụ cho việc nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ sản xuất NLSH được miễn thuế nhập khẩu. Chính phủ còn quyết định thành lập quỹ dự trữ 259,2 tỷ đồng, chủ yếu hỗ trợ nghiên cứu khoa học cơ bản, nghiên cứu thử nghiệm, nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, chuyển giao công nghệ và đào tạo…

Bốn nhiệm vụ chính là nghiên cứu khoa học và phát triển kỹ thuật, thực hiện các chương trình thuyết minh, phát triển sản xuất NLSH như một ngành công nghiệp, xây dựng cơ chế hỗ trợ tiềm năng và hợp tác quốc tế cho sự phát triển lĩnh vực NLSH. Mỗi nhiệm vụ chính đều có danh sách liệt kê những nhiệm vụ chi tiết đi kèm. Vai trò của Chính phủ, các bộ, ban, ngành liên quan, doanh nghiệp và cá nhân cũng được xác định cụ thể.

Những khó khăn trong quá trình thực hiện

Chưa xác định và ổn định được nguồn nguyên liệu. Sau ba năm thực hiện Quyết định 177, thực tế triển khai cũng đã gặp không ít các khó khăn, vướng mắc. Trước tiên là chưa có một cơ chế, chính sách cụ thể để quy hoạch vùng nguyên liệu, gây tình trạng thiếu ổn định nguồn nguyên liệu và có thể gây ảnh hưởng an ninh lương thực quốc gia. Ngoài nhà máy ethanol của Công ty cổ phần Đồng Xanh đã đi vào hoạt động thì còn có đến năm nhà máy ethanol khác được cấp phép xây dựng. Trong đó, ba nhà máy sản xuất ethanol của Tập đoàn Dầu khí Việt Nam và các đơn vị thành viên đầu tư xây dựng. Dự kiến hai trong ba nhà máy ethanol này sẽ đi vào hoạt động từ cuối năm 2011. Song nguồn nguyên liệu chính cho công nghiệp NLSH Việt Nam trong 10 năm tới vẫn chưa được xác định cụ thể và quy hoạch vùng.

Hơn nữa, giá thành NLSH hiện tại phụ thuộc phần lớn vào giá nguyên liệu đầu vào, trong đó chủ yếu là sắn. Giá sắn lát trên thị trường Việt Nam hiện khá cao: Giá sắn tươi từ 2.400 đến 2.500 đồng/kg, giá tinh bột sắn 12 nghìn đồng/kg, tăng 700 đồng và 4.000 đồng/kg so với năm 2009. Mười tháng đầu năm 2010, Việt Nam đã xuất khẩu 1,4 triệu tấn sắn (gồm sắn lát khô và tinh bột) tương đương bốn triệu tấn sắn tươi, trong khi sản lượng sắn tươi cả nước năm 2010 đạt hơn tám triệu tấn (tương đương bốn triệu tấn sắn lát khô). Nhu cầu tiêu thụ trong nước (gồm thức ăn chăn nuôi, chế biến và ăn tươi) khoảng bốn triệu tấn. Vì vậy, khi các nhà máy ethanol đi vào sản xuất, chắc chắn sẽ gặp thách thức lớn về nguồn nguyên liệu.

Việc quy hoạch vùng trồng cây nguyên liệu cần phải được tính toán thật kỹ, tận dụng quỹ đất hoang hóa, đồi núi, vốn thích hợp với cây sắn. Trong việc phát triển nguồn nguyên liệu thô, doanh nghiệp tham gia sẽ là nhân tố then chốt. Các mục tiêu kinh doanh của doanh nghiệp phải kết hợp kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội cấp tỉnh, cấp vùng và cấp liên vùng. Vì vậy, các chính sách hỗ trợ cụ thể từ Nhà nước và địa phương sẽ có ý nghĩa quan trọng.

Các văn bản pháp luật dành cho sản xuất và kinh doanh NLSH và sản phẩm sinh học thương mại chưa hoàn thiện và đầy đủ. Ngoài &#39Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về xăng, nhiên liệu diesel và nhiên liệu sinh học&#39 do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành và hai tiêu chuẩn Việt Nam về nhiên liệu biến tính và xăng E5, thì cho đến nay, các văn bản pháp luật cụ thể như tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về hệ thống tồn trữ và pha chế xăng E5 tại các kho xăng dầu, hệ thống cửa hàng xăng dầu có bán xăng E5 nói riêng và NLSH nói chung, cũng chưa được ban hành.

Bên cạnh đó, Quyết định 177 chưa nêu những ưu đãi về thuế môi trường dành cho sản phẩm NLSH. Đó cũng là một rào cản lớn ngăn người tiêu dùng tiếp cận các loại nhiên liệu sạch, thân thiện với môi trường. Dự thảo Luật Thuế bảo vệ môi trường cũng đã đưa NLSH và xăng ethanol ra khỏi danh sách chịu thuế, dự kiến sẽ có hiệu lực từ ngày 1-1-2012, nhằm khuyến khích người dân sử dụng NLSH để bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, các công ty kinh doanh xăng, dầu cho rằng, khái niệm xăng sinh học, hay xăng ethanol còn cần được làm rõ. Một chuyên gia về dầu khí nhận định: &#39Chúng ta còn phải chờ văn bản hướng dẫn, vì vẫn chưa rõ xăng pha ethanol theo tỷ lệ nào thì được miễn thuế. Hiện nay chúng ta chỉ mới có xăng sinh học E5 của Tổng công ty Dầu Việt Nam bán ra thị trường. Như vậy, nếu luật có hiệu lực vào năm 2012, khi đó thị trường Việt Nam cũng chỉ mới có xăng sinh học E5 mà thôi. Chúng tôi hy vọng xăng E5 sẽ được miễn thuế môi trường, như là một ưu đãi của Quốc hội và Chính phủ cho các dự án thân thiện với môi trường&#39.

Kiến nghị từ thực tiễn

Về việc chọn loại nguyên liệu cho sản xuất NLSH, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Công thương cần phối hợp phân tích trên cơ sở tính toán toàn diện chi phí, lợi nhuận cho tất cả nguyên liệu thô.

Theo Giáo sư Bùi Chí Bửu, Viện trưởng Viện Khoa học kỹ thuật nông nghiệp miền nam, nếu trồng cây sắn, đất dễ bị bạc màu và gây khó khăn cho người dân trong việc trồng các loại cây khác khi không sử dụng phân bón. Nên nghiên cứu khai thác xen-lu-lô từ lúa gạo hoặc từ mía. Đây là giải pháp khả thi vì trồng mía đạt năng suất vượt quá 100 tấn/ha như ở Lam Sơn (Thanh Hóa) và Phụng Hiệp (Hậu Giang), có thể đáp ứng cho cả việc sản xuất NLSH lẫn cho tiêu dùng đường trong nước.

Cùng quan điểm, ông Lê Kim Diên, chuyên gia về nhiên liệu và các sản phẩm hóa dầu thuộc Phòng thí nghiệm trọng điểm về công nghệ lọc dầu cũng có ý kiến: &#39 Nhà nước nên nghiên cứu mở rộng việc trồng mía, sắn bằng việc cải tạo giống và nâng cao năng suất cây trồng hoặc kết hợp tạo ethanol từ xen-lu-lô (rơm, rạ, lúa, gạo…). Còn Tiến sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Phó Vụ trưởng Vụ KHCN, Bộ Công thương khuyến nghị: Cần cân đối các vấn đề như bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh lương thực, phát triển vùng nguyên liệu, bảo đảm đầu ra cho người nông dân và phải hết sức lưu ý đến quy trình công nghệ sản xuất, bảo đảm không gây ô nhiễm môi trường, hướng tới một chương trình sản xuất xanh, sạch.

Riêng về thông tin miễn giảm thuế môi trường cho sản phẩm xăng ethanol nói riêng và NLSH nói chung, Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Dầu Việt Nam (PVOIL) Lê Xuân Trình cho biết: &#39Theo thông lệ quốc tế, các mặt hàng thay thế có tính thân thiện với môi trường đều được Nhà nước khuyến khích thông qua những ưu đãi về thuế, phí và các chính sách hỗ trợ khác. Chúng tôi tin rằng các văn bản hướng dẫn luật thuế sẽ thể hiện được chủ trương của Quốc hội và Chính phủ trong việc ủng hộ sản xuất và sử dụng nhiên liệu sạch&#39.

Mặt khác, Chính phủ cũng nên thành lập ủy ban NLSH để quản lý toàn diện ngành công nghiệp mới này. Ủy ban sẽ giám sát hoạt động sản xuất, kinh doanh, phân phối chất lượng sản phẩm, cũng như trả lời khiếu nại của người tiêu dùng.

Trước sự tranh chấp đất nông nghiệp, sự ảnh hưởng môi trường khi trồng cây nguyên liệu quy mô lớn và khả năng cạnh tranh của xăng sinh học với xăng truyền thống, Viện Chính sách và Chiến lược phát triển nông nghiệp nông thôn, Viện Nghiên cứu chiến lược, chính sách công nghiệp sẽ phối hợp với PVOIL tổ chức hội thảo khoa học &#39Sự lựa chọn cho tương lai&#39 vào ngày 9-12 tới tại Hà Nội. Đây sẽ là diễn đàn để các nhà nghiên cứu, nhà hoạch định chính sách trong và ngoài nước trao đổi ý kiến nhằm đề xuất xây dựng lộ trình phát triển NLSH tại Việt Nam.

Theo Nhandan