Thứ tư,  01/12/2021

Xây dựng, duy trì và phát triển hệ thống nhà bảo tàng

Hàng trăm năm nay, các dòng họ và gia đình ở Việt Nam đã hình thành thói quen lưu giữ những kỷ vật của quá khứ, coi đó là tài sản thiêng liêng phải giữ gìn và trao truyền qua các thế hệ. Các kỷ vật có thể là cuốn gia phả, bản sắc phong, bức hoành phi, câu đối...Mỗi kỷ vật có ý nghĩa riêng và chứa đựng trong đó các giá trị vừa là niềm tự hào, vừa có ý nghĩa răn dạy hậu thế. Tuy nhiên, xưa kia ở phạm vi quốc gia, do sự thay thế lẫn nhau của các triều đại phong kiến mà một số kỷ vật có ý nghĩa xã hội - văn hóa bị xem nhẹ, thậm chí bị phá bỏ. Rồi chiến tranh, tình trạng giặc ngoại xâm cướp bóc, rồi thiên tai và một số yếu tố khác đã làm cho việc lưu giữ, bảo quản giá trị văn hóa của các thế hệ đi trước ít được chú ý. Sẽ là không quá lời nếu nói rằng sau hàng nghìn năm, chúng ta đã để mất mát, rơi rụng nhiều tài sản văn hóa vật chất - tinh thần...

Hàng trăm năm nay, các dòng họ và gia đình ở Việt Nam đã hình thành thói quen lưu giữ những kỷ vật của quá khứ, coi đó là tài sản thiêng liêng phải giữ gìn và trao truyền qua các thế hệ. Các kỷ vật có thể là cuốn gia phả, bản sắc phong, bức hoành phi, câu đối…
Mỗi kỷ vật có ý nghĩa riêng và chứa đựng trong đó các giá trị vừa là niềm tự hào, vừa có ý nghĩa răn dạy hậu thế. Tuy nhiên, xưa kia ở phạm vi quốc gia, do sự thay thế lẫn nhau của các triều đại phong kiến mà một số kỷ vật có ý nghĩa xã hội – văn hóa bị xem nhẹ, thậm chí bị phá bỏ. Rồi chiến tranh, tình trạng giặc ngoại xâm cướp bóc, rồi thiên tai và một số yếu tố khác đã làm cho việc lưu giữ, bảo quản giá trị văn hóa của các thế hệ đi trước ít được chú ý. Sẽ là không quá lời nếu nói rằng sau hàng nghìn năm, chúng ta đã để mất mát, rơi rụng nhiều tài sản văn hóa vật chất – tinh thần của cha ông.
Từ ngày tiếp xúc với văn hóa phương Tây, khái niệm bảo tàng đã bắt đầu được du nhập và ở Việt Nam, đã ra đời một số thiết chế tương ứng với khái niệm này. Nhưng cũng phải từ sau năm 1954, ở miền bắc, việc xây dựng hệ thống các nhà bảo tàng từ Trung ương tới địa phương, từ tổng hợp đến chuyên ngành, mới được chú trọng phát triển với tư cách là các thiết chế văn hóa Nhà nước. Đây là quan niệm, là việc làm hết sức đúng đắn và cần thiết. Vì nhà bảo tàng không chỉ là nơi lưu giữ hình ảnh và kỷ vật vô giá của quá khứ mà quan trọng hơn, đó là những hiện vật có thể giúp mọi người Việt Nam đương đại tiếp nhận tri thức của nhiều lĩnh vực xã hội – tự nhiên khác nhau. Đặc biệt là qua các bảo tàng lịch sử, bảo tàng cách mạng, công chúng còn có thể hình dung và nắm bắt quá khứ, hiểu biết về quá trình dựng nước và giữ nước của cha ông; từ đó xác định trách nhiệm của mình trong việc kế tục, phát triển sự nghiệp mà cha ông đã phải bằng mồ hôi và cả xương máu mới tạo dựng nên được.
Sau ngày đất nước thống nhất, các nhà bảo tàng tiếp tục được Nhà nước quan tâm phát triển. Cho đến nay, hệ thống bảo tàng đã phát triển rộng khắp trên cả nước, vừa phong phú về loại hình, vừa đa dạng về hiện vật, và việc đi thăm bảo tàng đã trở thành một mỹ tục văn hóa phổ biến trong các thế hệ, trong các thành phần dân cư. Đáng chú ý nhiều năm gần đây, bên cạnh hệ thống nhà bảo tàng do Nhà nước xây dựng, đầu tư sưu tầm và trưng bày hiện vật, trong xã hội còn xuất hiện một số bảo tàng tư nhân. Các bảo tàng này cũng đã góp phần quan trọng vào việc bảo quản hiện vật và giới thiệu với công chúng.
Khác với một số hình thức thiết chế khác, bảo tàng là thiết chế văn hóa cần rất nhiều kinh phí. Kinh phí xây dựng mới chỉ là bắt đầu. Về lâu dài, kinh phí để sưu tầm, bảo quản,… tốn kém hơn nhiều. Nhưng với ý nghĩa văn hóa – lịch sử to lớn của nó, dù thế nào chúng ta cũng phải xây dựng và duy trì, phát triển hệ thống nhà bảo tàng. Việc này, ngoài nỗ lực của ngành văn hóa, cần được xã hội hóa hơn nữa để mọi người đều được tham gia. Đặc biệt, các cơ quan hữu quan cần tiến hành biện pháp mạnh mẽ để ngăn chặn tình trạng &#39chảy máu cổ vật&#39. Bởi lịch sử càng lâu dài, tính đơn chiếc của cổ vật càng cao và giá trị vật chất – tinh thần càng lớn, vì thế chúng phải thuộc về nhân dân.
Theo Nhandan