Thứ ba,  30/11/2021

Tết ông Công, ông Táo – Tết nhân văn

LSO-Đối với người Việt Nam, tháng chạp hàng năm có 2 mốc thời gian đáng nhớ là ngày tết ông Công, ông Táo (23 tháng chạp) và ngày làm lễ tất niên (30 tháng chạp). Đây thực sự là hai ngày lễ trọng của một năm…Theo quan niệm dân gian, ngày tết ông Công, ông Táo có ý nghĩa rất lớn đối với mỗi gia đình (GĐ) trong cả năm vừa đi qua, cũng như chuẩn bị cho năm mới. Ngày này, ông Công, ông Táo sẽ lên chầu trời để báo cáo mọi chuyện vui, buồn, việc làm ăn, học hành, sức khỏe, chuyện bếp núc, chợ búa, đất đai, nhà cửa…. của GĐ trong suốt một năm đã qua. Đồng thời mang theo đó là những mong muốn, ước cầu của gia chủ trong năm mới được nhiều may mắn, hanh thông, làm ăn phát đạt, nhiều sức khỏe, tài lộc, đất đai, ruộng vườn viên mãn. Với ý nghĩa như thế nên nhiều GĐ đã chuẩn bị lễ rất trọng thịnh để tiễn ông Công, ông Táo về chầu trời. Có GĐ đã sắm cá chép làm “phương tiện” và “lộ phí“ đi đường cho ông Công,...

LSO-Đối với người Việt Nam, tháng chạp hàng năm có 2 mốc thời gian đáng nhớ là ngày tết ông Công, ông Táo (23 tháng chạp) và ngày làm lễ tất niên (30 tháng chạp). Đây thực sự là hai ngày lễ trọng của một năm…

Theo quan niệm dân gian, ngày tết ông Công, ông Táo có ý nghĩa rất lớn đối với mỗi gia đình (GĐ) trong cả năm vừa đi qua, cũng như chuẩn bị cho năm mới. Ngày này, ông Công, ông Táo sẽ lên chầu trời để báo cáo mọi chuyện vui, buồn, việc làm ăn, học hành, sức khỏe, chuyện bếp núc, chợ búa, đất đai, nhà cửa…. của GĐ trong suốt một năm đã qua. Đồng thời mang theo đó là những mong muốn, ước cầu của gia chủ trong năm mới được nhiều may mắn, hanh thông, làm ăn phát đạt, nhiều sức khỏe, tài lộc, đất đai, ruộng vườn viên mãn. Với ý nghĩa như thế nên nhiều GĐ đã chuẩn bị lễ rất trọng thịnh để tiễn ông Công, ông Táo về chầu trời. Có GĐ đã sắm cá chép làm “phương tiện” và “lộ phí“ đi đường cho ông Công, ông Táo thật chu đáo. Nhưng cũng có GĐ không có tục chuẩn bị cá chép thật, mà chỉ chuẩn bị “lộ phí“, cùng cá chép giấy tượng trưng… Và trong những ngày ông Công, ông Táo về Trời, nhiều gia chủ cũng sửa sang lại bàn thờ để chuẩn bị đón năm mới, đón ông Công, ông Táo quay về sau khi đã hoàn thành nhiệm vụ lên thiên đình. Dân gian cũng quan niệm, đúng thời khắc giao thừa, cùng với vị thần do thiên đình phái xuống cai quản nhân gian, mọi nhà trong năm mới thì cũng là lúc ông Công, ông Táo quay về để cai quản việc bếp núc, đất đai, nhà cửa, chợ búa cho gia chủ và đón năm mới. Đồng thời sẽ ban phát những điều may mắn cho cả năm mới. Như thế, theo chu trình khép kín, một năm sẽ bắt đầu bằng tết Nguyên đán và kết thúc bằng tết ông Công, ông Táo. Cho nên, có thể nói, ngày 23 tháng chạp và ngày 30 tháng chạp làm lễ Tất niên, đặc biệt là lễ đón giao thừa luôn là những ngày lễ tết quan trọng của cả năm đối với mỗi GĐ.
Đồ lễ Tết ông Công, ông Táo được bán rong trên phố
Bao giờ cũng vậy, không khí tết cổ truyền đã bắt đầu rậm rịch từ đầu tháng chạp. Nhưng kể từ ngày 23 – tết ông Công, ông Táo trở đi đối với mọi người, mọi nhà tết lại càng cảm thấy gần hơn. Từ mỗi GĐ, đường phố, cho đến quán chợ… đâu đâu cũng thấy náo nức không khí tết. Tết gần hơn khi khoảng ngày 20 tháng chạp, các quầy hàng bán hương, vàng mã đã kịp thời bày bán những bộ đồ lễ cúng tết ông Công, ông Táo (gồm 2 mũ ông, 1 mũ bà và cá chép giấy). Rồi cảnh nhiều người bán hàng rong gánh những túi đồ lễ đi bán trên các tuyến đường. Hay, ở chợ Bờ sông, chợ Giếng Vuông, cổng phía đông chợ đêm Kỳ Lừa dọc đường Bắc Sơn là cảnh náo nức, nhộn nhịp người bán, mua nào gạo nếp, đậu xanh, rồi lá gói bánh chưng,… Trên phố cũng đã thấy thấp thoáng những cành đào tết được các hộ trồng đào mang ra chợ bán sớm. Tại các quầy hàng bán văn phòng phẩm, nhiều câu đối tết, tranh ngũ quả, tranh trang trí tường, túi lì xì… cũng được bày bán phục vụ cho các GĐ để ngay sau tết ông Công, ông Táo sẽ quét dọn, trang trí lại bàn thờ gia tiên, bàn thờ thổ công đón tết Nguyên đán. Và tết như thực sự đã đến với mọi nhà kể từ ngày 23 tháng chạp. Theo lệ, vào ngày Tết ông Công, ông Táo, nhiều GĐ tổ chức ăn tết cũng rất tươm tất và không thua gì như ăn lễ tất niên. Đây cũng là dịp nhiều GĐ tổ chức gặp mặt anh em, họ hàng, thậm chí mời cả những người bạn thân thiết đến dự. Hôm đó, nếu là con cháu trong nhà thì mọi người đều đến vái bàn thờ thổ công, bàn thờ gia tiên… cầu ước những điều tốt cho năm mới, xua đi những điều không may trong năm cũ. Có thể thấy, tết ông Công, ông Táo thực sự ý nghĩa đối với việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, giữ gìn nếp nhà truyền thống, văn hóa GĐ.
Ở đây, cũng xin nói thêm về tục thả cá tiễn ông Công, ông Táo. Tùy theo quan niệm của từng GĐ mà chọn giờ thả. Có người chọn buổi sáng, có người chọn sau giờ ngọ, nhưng cũng có người lại thả cá xuống sông sau khi đã làm lễ tiễn ông Công, ông Táo xong. Nhưng chọn thả vào giờ thìn – khoảng 9, 10 giờ sáng là được nhiều người lựa chọn, bởi do quan niệm như thế sẽ nhiều may mắn, thuận lợi hơn. Thả cá còn có ý nghĩa sâu xa, đó như là một nghi lễ phóng sinh, tạo phúc, cầu cho mưa thuận, gió hòa, vạn vật sinh sôi, nảy nở, góp phần bảo vệ môi trường… Đối với người dân ở thành phố Lạng Sơn, phần nhiều các GĐ duy trì tục thả cá tiễn ông Công, ông Táo thì đều mang ra sông Kỳ Cùng thả. Tuy nhiên, trong ít năm trở lại đây, tục thả cá này đôi khi cũng bị biến thái, xuất hiện những hiện tượng làm mất ý nghĩa nhân văn. giảm ý nghĩa của ngày tết đi rất nhiều như: đứng từ trên cầu thả cá xuống sông như kiểu “ném cá”, rồi có người xuống tận bờ thả nhưng tiện tay cũng thả luôn cả túi nilon đựng cá hoặc lại vứt ngổn ngang trên bờ… trông rất mất mỹ quan. Có năm còn thấy có người mang lưới, mang vợt ra chặn bắt cá ở cuối dòng mà các GĐ đã thả để mang ra chợ bán quay vòng… Rồi còn hiện tượng, nhiều nhà sau khi quét dọn bàn thờ xong thì những thứ bỏ đi đã được gói gém mang ra sông… vứt. Như thế vô tình cũng làm ô nhiễm dòng sông. Các cụ ta có câu “kính chẳng bõ phiền”, mong rằng những chuyện trên mọi người lưu tâm. Cái chính là ở tấm lòng thành kính. Có như vậy, việc cúng lễ của mình mới thực ý nghĩa.

Có thể khẳng định rằng, tết ông Công, ông Táo cùng với tết Nguyên đán vẫn đã và đang bừng sáng lên những giá trị văn hóa đích thực. Nó sẽ mãi góp phần thiết thực vào vun đắp cho nền văn hóa của quê hương, đất nước chúng ta thêm phong phú, đậm đà bản sắc dân tộc.

Hoàng Hà