Thứ ba,  18/01/2022

Voi Ðác Lắc kêu cứu

Cái chết của voi Păk Cú ở Buôn Đôn (Đác Lắc) vào cuối năm ngoái một lần nữa khiến dư luận phẫn nộ. Voi Păk Cú bị cắt đuôi, trên mình có nhiều vết chém chằng chịt, gây nhiễm trùng và chết. Còn đàn voi rừng cũng đang trong tình cảnh đáng báo động, vì số thì đang bị săn đuổi, số thì bị dồn đến bước đường cùng do môi trường sống, đó là rừng ở những vùng voi sinh sống đang ngày càng bị thu hẹp nghiêm trọng.Nước mắt của voiKhông ai hiểu thấu điều đó bằng chính các chủ voi ở Tây Nguyên. Đàn voi nhà ở đây còn lại không quá 100 cá thể, tập trung chủ yếu tại các huyện Buôn Đôn, Ea Súp, Lắc (tỉnh Đác Lắc) và một phần nhỏ ở Chư Sê, Kon Plông (tỉnh Gia Lai), Tu M'rông (tỉnh Kon Tum). Đời sống của đàn voi nhà hoàn toàn khác xưa, chúng chỉ được sử dụng vào mục đích kiếm tiền thông qua hoạt động du lịch được mở ra tại các địa phương. Tại Trung tâm du lịch Buôn Đôn và Hồ Lắc hiện nay, tua du lịch cưỡi voi...

Cái chết của voi Păk Cú ở Buôn Đôn (Đác Lắc) vào cuối năm ngoái một lần nữa khiến dư luận phẫn nộ. Voi Păk Cú bị cắt đuôi, trên mình có nhiều vết chém chằng chịt, gây nhiễm trùng và chết. Còn đàn voi rừng cũng đang trong tình cảnh đáng báo động, vì số thì đang bị săn đuổi, số thì bị dồn đến bước đường cùng do môi trường sống, đó là rừng ở những vùng voi sinh sống đang ngày càng bị thu hẹp nghiêm trọng.

Nước mắt của voi

Không ai hiểu thấu điều đó bằng chính các chủ voi ở Tây Nguyên. Đàn voi nhà ở đây còn lại không quá 100 cá thể, tập trung chủ yếu tại các huyện Buôn Đôn, Ea Súp, Lắc (tỉnh Đác Lắc) và một phần nhỏ ở Chư Sê, Kon Plông (tỉnh Gia Lai), Tu M&#39rông (tỉnh Kon Tum). Đời sống của đàn voi nhà hoàn toàn khác xưa, chúng chỉ được sử dụng vào mục đích kiếm tiền thông qua hoạt động du lịch được mở ra tại các địa phương. Tại Trung tâm du lịch Buôn Đôn và Hồ Lắc hiện nay, tua du lịch cưỡi voi dạo chơi trong những cánh rừng, lội sông, vượt suối đang hấp dẫn du khách mọi nơi. Từ nhu cầu này, hay có thể gọi là cái &#39thú ngạo nghễ&#39 ấy đã khiến đàn voi phải oằn lưng gánh chịu. Hơn thế, là nước mắt voi đã chảy để đáp ứng cho sự ham muốn của con người. Những câu chuyện chung quanh đời sống của loài vật thông minh và hiền lành kia đã khiến bao người phải day dứt, ngậm ngùi. Ông Y Thiêm Byă ở buôn Trí A (xã Krông Ana, Buôn Đôn, Đác Lắc) nói rằng, con voi Pạc Ngui của ông quỵ xuống vào năm 2001 cũng vì con cháu trong gia đình sử dụng nó như lũ thanh niên sử dụng xe máy bây giờ; có nghĩa là bất kỳ một việc gì cũng dùng đến voi. Ông kể: &#39Ban đêm thì voi Pạc Ngui phải đi kéo gỗ cho bọn lâm tặc, vì người ta thuê với giá cao mà! Còn hằng ngày phải chở khách du lịch từ 26 đến 34 lượt/tuần, thử hỏi sức đâu mà trụ nổi. Vì thế mà nó phải quỵ xuống, và đó là con voi đầu tiên của xứ sở voi Buôn Đôn phải trả giá&#39. Ông Y Thiêm bảo, tưởng rằng sau lễ khóc voi thì cả cộng đồng người M&#39nông ở đây tỉnh ra, thương và đối xử với voi như trong luật tục quy định: &#39Phải xem voi như một thành viên trong cộng đồng. Cho voi nghỉ ngơi trong rừng từ lúc ông mặt trời xuống núi ở phía tây và thức dậy ở phía đông. Những khi nước mắt voi chảy xuống, là khi có biểu hiện của bệnh tật thì phải để voi trong rừng cả tháng, thậm chí cả năm để nó tự tìm lá cây rừng để chữa bệnh&#39. Vậy mà… ông Y Thiêm than thở, không ai nghe mình cả, voi cứ được đánh đi &#39kiếm tiền&#39 cả ngày lẫn đêm, bất cần luật tục của ông bà để lại. Kết cục, chỉ tính trong năm 2009 – 2010 đã có thêm sáu con voi nhà phải cùng chung số phận như voi Pạc Ngui của già Y Thiêm.

Đây quả là con số đáng báo động, vì theo điều tra, thống kê mới nhất của cơ quan chức năng ở Đác Lắc, đàn voi nhà ở đây chỉ còn 56 con. Con số này trong giai đoạn 1975 – 1978 là hơn 250, sau đó từ năm 1979 – 1985 tụt xuống dưới 200 con, và trong những năm tiếp theo sau đó, cứ thế số lượng cá thể đàn voi nhà ở Tây Nguyên giảm dần, cho đến nay chỉ còn lại con số nêu trên. Nguyên nhân làm giảm sút số lượng đàn voi, theo ông Y Rít Byă đánh giá, một phần là vì không được bổ sung từ đàn voi rừng hằng năm do Nhà nước nghiêm cấm săn bắt loài động vật này từ năm 1997; theo đó công tác quản lý, giám sát không tốt, thậm chí còn buông lỏng nên để xảy ra nạn mua bán voi bất hợp pháp trong từng gia đình và cả cộng đồng sở hữu đàn voi. Song, quan trọng nhất vẫn là tình trạng khai thác voi một cách bất chấp, vô tội vạ của chủ voi lẫn người sử dụng voi. Điều đó dễ thấy nhất là trong hoạt động du lịch có sản phẩm voi hiện nay của các đơn vị kinh doanh trên địa bàn Đác Lắc nói riêng và Tây Nguyên nói chung là sản phẩm &#39chủ lực&#39. Với phương thức &#39ăn chia&#39 5 – 5, có nơi 4 – 6 cho một lượt voi chở khách, chủ voi và đơn vị sử dụng voi cứ thế bỏ tiền vào túi, mà chẳng ai mảy may quan tâm đến đời sống với những nhu cầu tối thiểu của voi.

Thay đổi cách ứng xử với voi

Không chỉ bị &#39bóc lột&#39 quá sức trong hoạt động du lịch cũng như trong các công việc khác, voi còn bị xâm hại ngày càng trầm trọng vì nhiều động cơ, mục đích khác của con người. Vặt lông đuôi voi, thậm chí chặt luôn cả phần đuôi để bán cho du khách đang là vấn nạn nhức nhối xảy ra từ nhiều năm qua. Theo quan sát của các thành viên trong Ban nghiên cứu, khảo sát và đánh giá hiện trạng đàn voi nhà ở Đác Lắc (thuộc Dự án bảo tồn voi) của tỉnh Đác Lắc, trong số 56 con voi hiện còn sống, không có con nào là không bị xâm hại, nhất là phần lông đuôi của nó hầu hết đều không còn nguyên vẹn, nhiều con bị cụt đuôi làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và mọi hoạt động liên quan đến quá trình sinh tồn của từng cá thể. Vì vậy, tháng 3-2010, trong một hoạt động gọi là &#39Tuần lễ văn hóa voi&#39 được tổ chức tại Đác Lắc, trong đó vùng đất nổi danh về nghề săn bắt, thuần dưỡng voi Buôn Đôn được chọn làm tâm điểm, ông Trần Sỹ Thanh, lúc đó là Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đác Lắc, nay là Phó Bí thư Tỉnh ủy Đác Lắc – Trưởng Ban Lễ hội đã kêu gọi hãy thay đổi cách ứng xử với đàn voi nhà cũng như voi rừng trên địa bàn hiện nay, bằng cách đi vào khai thác, giới thiệu và quảng bá văn hóa voi trong đời sống các cộng đồng dân tộc bản địa thông qua các nghi lễ, nghi thức (cúng sức khỏe cho voi, tái hiện lễ voi nhập buôn, kể công voi, khóc voi…) nhiều hơn, ý nghĩa hơn… thay vì chỉ chăm chăm bóc lột voi trong hoạt động du lịch như hiện nay. Tiếc thay việc tổ chức thực hiện lời kêu gọi trên không được quan tâm đến nơi, đến chốn; hoặc vì một cơ chế, hay nói đúng hơn là chủ trương bảo tồn đàn voi ở đây chưa được triển khai kịp thời nên thực trạng đáng buồn trên không có dấu hiệu gì thay đổi. Đáng nói hơn, buồn hơn là trong những ngày đầu năm 2011, tại xứ sở voi của Đác Lắc, con voi Păk Cú của Trung tâm Du lịch Buôn Đôn đã chết vì bị bóc lột quá sức.

Voi nhà đã thế, đàn voi rừng cũng đang đứng trước nhiều thách thức đáng quan tâm. Hai trong số bảy con voi rừng trên địa bàn Ea Súp, Cư M&#39gar bị bắn hạ vào những ngày cuối năm 2010 để lấy ngà, lông đuôi, chân và một số bộ phận khác để bán là một báo động thật sự về nguy cơ biến mất loài voi ở Đác Lắc cũng như khu vực Tây Nguyên hiện nay. Mong sao Dự án bảo tồn đàn voi nhà Đác Lắc với kinh phí được Chính phủ phê duyệt 61 tỷ đồng hồi đầu tháng 11-2010 sẽ sớm được triển khai một cách hiệu quả nhằm khắc phục tình trạng nói trên.

Theo Nhandan