Thứ sáu,  28/01/2022

Công tác pháp chế trong các doanh nghiệp đang bị xem nhẹ

Thời gian qua, cùng với sự phát triển chung, số lượng các doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp vừa và nhỏ phát triển rất nhanh (chiếm khoảng 95% tổng số lượng doanh nghiệp Việt Nam). Nhưng đội ngũ làm công tác pháp chế tại doanh nghiệp lại rất thiếu về số lượng và thiếu chuyên nghiệp, khiến nhiều doanh nghiệp bị thiệt hại trong sản xuất, kinh doanh, nhất là khi có tranh chấp xảy ra.Vừa yếu lại vừa thiếuTheo khảo sát của Bộ Tư pháp tại 14 doanh nghiệp nhà nước lớn ở T.Ư, hiện chỉ có hai doanh nghiệp có phòng, ban pháp chế độc lập; 3/14 doanh nghiệp có phòng, ban pháp chế trực thuộc văn phòng; 8/14 doanh nghiệp có phòng, ban trên cơ sở kết hợp với công tác khác. Tại các địa phương, tình hình cũng không khả quan, như ở TP Hồ Chí Minh chỉ có ba doanh nghiệp nhà nước thành lập phòng pháp chế. Phần lớn cán bộ doanh nghiệp làm việc theo chế độ kiêm nhiệm, trình độ chuyên môn pháp lý chưa cao, kinh nghiệm thực tiễn trong công tác pháp chế chưa nhiều, nhất là kinh nghiệm...

Thời gian qua, cùng với sự phát triển chung, số lượng các doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp vừa và nhỏ phát triển rất nhanh (chiếm khoảng 95% tổng số lượng doanh nghiệp Việt Nam). Nhưng đội ngũ làm công tác pháp chế tại doanh nghiệp lại rất thiếu về số lượng và thiếu chuyên nghiệp, khiến nhiều doanh nghiệp bị thiệt hại trong sản xuất, kinh doanh, nhất là khi có tranh chấp xảy ra.

Vừa yếu lại vừa thiếu

Theo khảo sát của Bộ Tư pháp tại 14 doanh nghiệp nhà nước lớn ở T.Ư, hiện chỉ có hai doanh nghiệp có phòng, ban pháp chế độc lập; 3/14 doanh nghiệp có phòng, ban pháp chế trực thuộc văn phòng; 8/14 doanh nghiệp có phòng, ban trên cơ sở kết hợp với công tác khác. Tại các địa phương, tình hình cũng không khả quan, như ở TP Hồ Chí Minh chỉ có ba doanh nghiệp nhà nước thành lập phòng pháp chế. Phần lớn cán bộ doanh nghiệp làm việc theo chế độ kiêm nhiệm, trình độ chuyên môn pháp lý chưa cao, kinh nghiệm thực tiễn trong công tác pháp chế chưa nhiều, nhất là kinh nghiệm đàm phán, soạn thảo, ký kết hợp đồng thương mại có yếu tố nước ngoài. Tại những doanh nghiệp lớn như: Tập đoàn Dầu khí quốc gia Việt Nam, Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam, số lượng cán bộ chuyên trách làm công tác pháp chế cũng chỉ đếm trên đầu ngón tay. Tại phần lớn các doanh nghiệp vừa và nhỏ không có bộ phận pháp chế hoặc mới được thành lập chưa có nhiều kinh nghiệm, đặc biệt trong lĩnh vực pháp luật thương mại quốc tế, thêm vào đó thường xuyên bị tách ghép hoặc liên tục có sự thay đổi về cơ cấu tổ chức, lãnh đạo, làm cho hoạt động pháp chế thiếu tính chuyên nghiệp, hiệu quả thấp.

Đại diện Bộ Tư pháp cho biết, thực tế cho thấy, nhiều lãnh đạo doanh nghiệp chưa thật sự quan tâm đến công tác pháp chế. Cán bộ pháp chế tham gia còn mang tính hình thức. Vì vậy, ngay trong quá trình dự toán kinh phí, các doanh nghiệp chưa dự trù cho việc tư vấn pháp luật, thậm chí, doanh nghiệp còn &#39ngại&#39 thành lập tổ chức pháp chế, chỉ khi xảy ra tranh chấp mới nghĩ đến chuyện… đi thuê dịch vụ tư vấn pháp lý. Câu chuyện về việc Tổng công ty hàng không quốc gia Việt Nam hay Liên đoàn Bóng đá Việt Nam phải bồi thường những số tiền không nhỏ do &#39thiếu hiểu biết&#39, cho thấy tầm quan trọng của các tổ chức pháp chế doanh nghiệp. Tại nhiều doanh nghiệp, do thiếu cán bộ pháp chế và công tác pháp chế không được chú trọng đã dẫn đến hàng loạt các hệ lụy về pháp lý diễn ra sau đó rất khó khăn trong việc giải quyết hậu quả như vấn đề doanh nghiệp bỏ trốn, vấn đề lập doanh nghiệp để mua bán hóa đơn, vấn đề doanh nghiệp chấm dứt hoạt động không thông báo với cơ quan quản lý nhà nước.

Những bất cập trên có nhiều nguyên nhân như cán bộ pháp chế không muốn làm pháp chế, vì trách nhiệm nặng nề, lại chưa được quan tâm thỏa đáng. Thậm chí, nhiều tổ chức pháp chế thiếu cán bộ nhưng không tuyển được người. Khi được tuyển dụng, lực lượng này lại rơi vào tình cảnh &#39là người thừa trong bộ máy&#39 do không được lãnh đạo doanh nghiệp quan tâm, đầu tư, sử dụng. Một nguyên nhân quan trọng là trong luật và các quy định hiện hành, thiếu chú trọng đến việc khuyến khích doanh nghiệp quan tâm đến công tác pháp chế. Tại Điều 10 Nghị định số 122/ NĐ-CP quy định &#39căn cứ nhu cầu về công tác pháp chế… doanh nghiệp thành lập tổ chức pháp chế phù hợp, bố trí cán bộ pháp chế hoặc thuê cố vấn pháp lý&#39. Đây là quy định có tính chất không bắt buộc, nên dẫn đến sự tùy tiện của doanh nghiệp đối với tổ chức pháp chế. Nơi thành lập, nơi không; nơi có thì được bố trí vào với phòng ban khác; nơi không tổ chức cơ cấu này thì công tác pháp chế được giao cho một cán bộ kiêm nhiệm. Có lẽ, nguyên nhân sâu xa nhất của vấn đề này là nhận thức pháp lý của các cấp, ngành, lãnh đạo các doanh nghiệp nhà nước về vấn đề pháp chế chưa thật sự thấu đáo, chưa coi trọng vị trí của cán bộ pháp lý trong doanh nghiệp.

Sửa luật đi đôi với nâng cao ý thức

Tại hội nghị đánh giá thực trạng công tác pháp chế tại các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp nhà nước được tổ chức mới đây, các chuyên gia pháp luật đã đưa ra nhiều giải pháp nhằm xây dựng mô hình tổ chức pháp chế doanh nghiệp linh hoạt và hiệu quả hơn, trong đó trọng tâm là việc sớm sửa đổi Nghị định số 122/NĐ-CP, đáp ứng đòi hỏi của thực tiễn. Theo Bộ Tư pháp, hiện nay Dự thảo Nghị định thay thế Nghị định 122/NĐ-CP đang được hoàn thiện theo hướng quy định các doanh nghiệp nhà nước bắt buộc phải có phòng pháp luật (hoặc pháp chế), số lượng biên chế tùy các doanh nghiệp nhưng phải có cán bộ chuyên trách. Dự thảo cũng quy định tổ chức pháp luật trong các doanh nghiệp nhà nước có thêm nhiều quyền hơn, như tư vấn cho lãnh đạo doanh nghiệp tham gia quá trình tố tụng, trọng tài hoặc tòa án để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp và các vấn đề khác liên quan hoạt động sản xuất, kinh doanh. Tổ chức pháp luật trong doanh nghiệp nhà nước còn theo dõi việc thực hiện pháp luật, nội quy, quy chế doanh nghiệp, ý thức chấp hành của cán bộ, người lao động để kiến nghị những biện pháp xử lý.

Cùng với việc sửa đổi Nghị định số 122/NĐ-CP, Bộ Tư pháp cũng đề xuất các giải pháp với Chính phủ để xây dựng mô hình tổ chức pháp chế doanh nghiệp linh hoạt và hiệu quả hơn; tạo điều kiện thu hút cán bộ pháp lý có chuyên môn, trình độ làm việc lâu dài cho doanh nghiệp trong môi trường hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng. Ngoài ra, Bộ Tư pháp sẽ tiếp tục phối hợp Bộ Giáo dục và Đào tạo mở các khoa đào tạo hướng dẫn, trao đổi kinh nghiệm trong công tác pháp chế doanh nghiệp nhằm xây dựng tổ chức, đội ngũ pháp chế mạnh cho doanh nghiệp. Điều này vừa góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp, vừa bảo đảm pháp chế và đưa pháp luật vào thực thi trong cuộc sống.

Theo Nhandan