Thứ bảy,  27/11/2021

Nhức nhối nạn khai thác khoáng sản trái phép

Tràn lan khai thác lậu Tình trạng khai thác khoáng sản trái phép đang hoành hành ở nhiều nơi gây thất thoát, lãng phí tài nguyên của đất nước. Hàng trăm loại khoáng sản quý, hiếm như vàng, than, ti-tan, thiếc, sắt, đồng, chì, kẽm,... đang bị các đối tượng khai thác trái phép lấy đi. Kéo theo đó là môi trường sống bị tàn phá, hủy hoại, ảnh hưởng cuộc sống của người dân.Nhức nhối khai thác vàng trái phépVượt hơn 50 km đường đồi núi, chúng tôi có mặt tại huyện Văn Bàn, địa bàn nóng bỏng nhất tỉnh Lào Cai về nạn khai thác khoáng sản trái phép. Bãi vàng gốc Mà Sa Phìn nằm trên thượng nguồn suối Nậm Xây Luông (xã Nậm Xây). Từ trụ sở UBND xã vào bãi vàng gần 20 km, mấy anh xe ôm người địa phương cảnh báo: Muốn vào thì đi xe ôm, xe này không vào được đâu. Hỏi giá bao nhiêu tiền, họ thản nhiên: 500 nghìn đồng. Quả thật không phải bắt chẹt, có đi vào tận nơi mới biết mức giá đó là xứng đáng. Những chiếc xe Min-xcơ kềnh càng chuyên được sử dụng...

Tràn lan khai thác lậu Tình trạng khai thác khoáng sản trái phép đang hoành hành ở nhiều nơi gây thất thoát, lãng phí tài nguyên của đất nước. Hàng trăm loại khoáng sản quý, hiếm như vàng, than, ti-tan, thiếc, sắt, đồng, chì, kẽm,… đang bị các đối tượng khai thác trái phép lấy đi. Kéo theo đó là môi trường sống bị tàn phá, hủy hoại, ảnh hưởng cuộc sống của người dân.

Nhức nhối khai thác vàng trái phép

Vượt hơn 50 km đường đồi núi, chúng tôi có mặt tại huyện Văn Bàn, địa bàn nóng bỏng nhất tỉnh Lào Cai về nạn khai thác khoáng sản trái phép. Bãi vàng gốc Mà Sa Phìn nằm trên thượng nguồn suối Nậm Xây Luông (xã Nậm Xây). Từ trụ sở UBND xã vào bãi vàng gần 20 km, mấy anh xe ôm người địa phương cảnh báo: Muốn vào thì đi xe ôm, xe này không vào được đâu. Hỏi giá bao nhiêu tiền, họ thản nhiên: 500 nghìn đồng. Quả thật không phải bắt chẹt, có đi vào tận nơi mới biết mức giá đó là xứng đáng. Những chiếc xe Min-xcơ kềnh càng chuyên được sử dụng đi đường rừng, hai bánh vẫn phải quấn dây xích xe cũ vào để chống trơn, trượt mới vượt nổi đoạn đường hẹp hiểm trở, nhiều đoạn bùn ngập gần đến đầu gối, đầy dốc cao, hào sâu, do dân đào vàng tự tạo ra. Bãi vàng Mà Sa Phìn nhộn nhịp như một công trường. Ngay dưới chân núi, cách nơi khai thác chừng 2 km là khu lán trại của đội quân chuyên vận chuyển, cung ứng nhu yếu phẩm (gạo, thịt, xăng dầu, hàng tạp hóa…) với giá cắt cổ. Trên những ngọn núi cao ngất của bản Mà Sa Phìn, vốn chỉ có gần 20 hộ người Mông sinh sống yên bình, nay dồn tới vài trăm người tứ xứ đổ về đào vàng, với hàng chục lò &#39thổ phỉ&#39 nổ mìn, nghiền đá rầm rầm suốt ngày đêm, khoét rỗng lòng núi. Do rừng núi hiểm trở, lực lượng tại chỗ mỏng, chính quyền xã gần như bất lực khi phải đương đầu với hàng trăm đối tượng hung hãn. Đầu năm 2010, các đối tượng đã tiến công, đốt phá lán bảo vệ mỏ của Công ty cổ phần khoáng sản 3, làm một bảo vệ bị gãy tay và Phó Giám đốc Công ty Nguyễn Cao Khương đang đi kiểm tra thực địa bị thương.

Nạn khai thác vàng trái phép ở đây đã làm ô nhiễm nghiêm trọng suối Nậm Xây Luông do các đối tượng dùng hóa chất độc hại đãi vàng rồi xả thẳng xuống suối. Người dân địa phương không thể sử dụng nước suối do bị ô nhiễm hóa chất trầm trọng. Nhiều năm qua, trên các con suối Chăn, Nhù và Nậm Xây Luông, nạn khai thác vàng sa khoáng trái phép cũng diễn ra hết sức phức tạp. Trước tình trạng này, Công ty cổ phần Ecotech Việt Nam đã lập dự án khai thác vàng sa khoáng kết hợp cải tạo, chỉnh trị dòng chảy trên chiều dài 81 km, đã được tỉnh đồng ý cấp phép cho triển khai. Dự án đi vào hoạt động từ tháng 5-2010, triển khai ở ba khai trường (Hòa Mạc, Dương Quỳ và Minh Lương) trên suối Nhù, khai thác bằng công nghệ phun nước sàng tuyển. Lợi dụng các đoạn suối dài, phân tán, khuất nẻo, người dân địa phương ngang nhiên vào khai thác trộm. Khi bảo vệ và công nhân ra ngăn chặn, nhiều đối tượng còn liều lĩnh đánh trả, khiến một số công nhân của công ty bị thương nặng, phải đi bệnh viện cấp cứu.

Trên địa bàn tỉnh Cao Bằng, tình trạng khai thác vàng trái phép trên đồng ruộng và đầu nguồn các dòng sông, con suối đang có xu hướng tái diễn và ngày càng trở nên nghiêm trọng. Bãi vàng Nậm Đang và Nà Sẩu (xã Nam Cao, huyện Bảo Lâm), từng vạt nương, thửa ruộng bị khoét sâu hoắm, trông hoang tàn và tang thương. Hầu hết các điểm này đều là khai thác trái phép. Một người làm thuê cho một &#39bưởng&#39 vàng (khai thác chui) cho biết, các &#39bưởng&#39 thuê ruộng của dân rồi huy động máy móc khai thác triệt để. Trên thực tế, không ít người dân vì túng đã tính chuyện đào vàng. Họ &#39hoa mắt&#39 vì vàng, đào bới tìm kiếm những mong đổi đời, nhưng vàng chẳng thấy đâu lại phải bỏ tiền ra hoàn thổ ruộng vườn, phục hồi lại ruộng cày cấy, đã nghèo càng nghèo thêm. Gần 20 điểm khai thác vàng dọc theo bờ sông Gâm đã biến dòng nước trong xanh thành đục ngầu, sủi bọt, lòng sông bị biến dạng nghiêm trọng. Ngược dòng sông Hiến, cách địa phận thị xã Cao Băng khoảng 3 km theo tỉnh lộ 209 (xã Lê Trung, Hòa An), tiếng máy hút cát đãi vàng hoạt động hết công suất, huyên náo một khúc sông.

Sau Tết Tân Mão, tại các huyện miền tây Nghệ An, việc khai thác vàng trái phép lại tiếp tục rầm rộ. Phía tây bắc, dọc quốc lộ 48, nhiều xã thuộc huyện miền núi Quỳ Châu, chủ tàu từ nhiều tỉnh phía bắc đã &#39đổ bộ&#39 vào &#39cắm&#39 bản thuê người bản địa cày xới, băm nát các cánh rừng. Khu vực suối Nậm Canh, Nậm Lìm và khu vực Bản Cướm thuộc ba xã Châu Phong, Châu Hoàn và Diên Lãm bị ô nhiễm nghiêm trọng bởi xi-a-nua và các hóa chất độc hại khác. Tiếp giáp, khu vực khe Chà Lồng, xã Quang Phong (huyện Quế Phong), nạn khai thác vàng cũng rầm rộ không kém. Một người dân cho biết, lợi dụng các cơ quan chức năng đầu năm lơi lỏng, các đầu nậu từ Hải Phòng, Thái Nguyên, Hà Nam… đổ về, cùng dân địa phương sử dụng máy móc khai thác vàng, làm cho các ngọn núi sạt lở nghiêm trọng.

Thất thoát tài nguyên

Được sự giúp đỡ của ngành chức năng, chúng tôi đến một số điểm khai thác khoáng sản trái phép ở các địa phương. Những gì được chứng kiến khiến chúng tôi không khỏi bàng hoàng bởi nạn khai thác trái phép tài nguyên đang ở mức báo động. Trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh, &#39quặng tặc&#39 ngang nhiên dùng phương tiện cơ giới khai thác trái phép măng-gan ở các huyện Can Lộc và Lộc Hà, sẵn sàng thách thức, chống trả người thi hành công vụ. Mỏ măng-gan ở Đồng Kèn có trữ lượng khá lớn, nằm sát hồ Khe Hao thuộc hai xã Tân Lộc và Thịnh Lộc (huyện Lộc Hà) tuy nằm sâu trong núi, xa khu dân cư, đường sá đi lại khó khăn, nhưng hàm lượng lớn, lộ thiên, lại chưa được sự quản lý chặt chẽ của các ngành chức năng, nên chả khác nào &#39mỡ để miệng mèo&#39. &#39Quặng tặc&#39 tổ chức khai thác rầm rộ từ năm 2009 đến nay và mức độ ngày một liều lĩnh hơn. Hôm trước cơ quan chức năng vừa bắt xong, hôm sau &#39quặng tặc&#39 tổ chức khai thác quy mô lớn hơn, huy động nhiều xe, nhiều người hơn. Thậm chí, chúng còn &#39đầu tư&#39 làm 1,5 km đường để vận chuyển quặng. Để bảo vệ mỏ, dịp Tết Nguyên đán vừa qua, Tổng công ty Khoáng sản và thương mại Hà Tĩnh cùng Công an huyện Lộc Hà đào phá tuyến đường này. Nhưng đến tối mồng 2 Tết, đầu nậu lại huy động máy móc vào đắp lại đường to hơn trước, chở đá dăm lấp những đoạn lầy bùn và liên tục khai thác, vận chuyển quặng với hàng chục xe ô-tô cỡ lớn đi thành đoàn, sẵn sàng chống trả những người thực thi nhiệm vụ chặn bắt quặng lậu. Tỉnh Hà Tĩnh có chủ trương &#39để dành&#39 mỏ Đồng Kèn cho chế biến sâu và phục vụ luyện thép Thạch Khê sau này, cho nên chưa cấp mỏ cho bất kỳ đơn vị nào. Tuy nhiên, sau đó không hiểu lý do gì, tỉnh lại cấp đất cho HTX Thành Lợi trồng mây, trùm lên diện tích mỏ. Dư luận bức xúc phản ánh, thực chất là HTX trá hình trồng mây để khai thác quặng. HTX này chọn phương án làm đường đi vòng qua xã Thịnh Lộc, đầy khó khăn, tốn kém, xa vùng sản xuất của họ, nhưng lại… rất gần mỏ măng-gan. Do có đường của dự án này, tình hình khai thác, vận chuyển quặng măng-gan trái phép ở đây thêm bội phần phức tạp. Đến Đồng Kèn – &#39đại công trường&#39, chúng tôi chứng kiến một góc mỏ khoảng 5.000 m2 bị khoét sâu 2 – 3 m. &#39Quặng tặc&#39 đã cướp đi khoảng 10 nghìn m3 quặng nguyên khai, vẫn bỏ sót lại nhiều cục quặng to bằng cái chum đại. Nếu tình trạng khai thác trái phép này không được ngăn chặn kịp thời, nguy cơ mỏ Đồng Kèn bị &#39nuốt chửng&#39 là hoàn toàn có thể. Nhiều điểm mỏ nhỏ nằm trong vườn, đồi của các hộ dân ở huyện Can Lộc và Thạch Hà, chúng cũng không tha, ngang nhiên đưa máy vào xúc, dưới hình thức cải tạo vườn. Nạn &#39quặng tặc&#39 hoành hành ngày một phức tạp, đã gây bất ổn về an ninh, trật tự, tổn hại môi trường, nhiều tuyến đường giao thông xuống cấp, đặc biệt gây thất thoát nghiêm trọng nguồn tài nguyên của địa phương. Trong hai năm 2009-2010, khoảng 20 nghìn tấn quặng đã bị &#39biến mất&#39, gây thiệt hại nhiều tỷ đồng cho ngân sách.

Tỉnh Bình Thuận được đánh giá có tiềm năng lớn nhất về sa khoáng ti-tan của cả nước. Cuối năm 2010, Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam (Bộ Tài nguyên và Môi trường) đã hoàn thành điều tra, đánh giá tiềm năng sa khoáng ti-tan ở tầng cát đỏ trên địa bàn tỉnh. Dự báo ban đầu, trữ lượng sa khoáng ti-tan ở Bình Thuận khoảng 500 triệu tấn. Tuy nhiên, từ gần 20 năm trước, hoạt động khai thác sa khoáng ti-tan ở Bình Thuận đã khá sôi động, phần lớn là khai thác trái phép và &#39nóng nhất&#39 từ đầu năm 2001 đến năm 2007. Thực tế nhiều năm qua, dù khai thác tràn lan, nhưng nguồn thu từ sa khoáng ti-tan vào ngân sách tỉnh không đáng là bao. Năm 2007 được xem là năm khai thác nhộn nhịp, nhưng tỉnh chỉ thu được hơn 600 triệu đồng, nguyên liệu chủ yếu được xuất thô. Đó là chưa kể, các doanh nghiệp khai thác cát đen còn tìm cách trốn thuế tài nguyên trên sản phẩm thô. Hiện nay, có hai luồng ý kiến trái ngược nhau: Có hay không cho phép khai thác, thu hồi ti-tan? Để giải quyết triệt để vấn đề trên, có nhiều việc vượt quá thẩm quyền của tỉnh. Liên quan nguồn tài nguyên khoáng sản này, hiện vẫn còn nhiều vướng mắc, ảnh hưởng không nhỏ đến việc thu hút đầu tư trên địa bàn tỉnh, gây trở ngại cho nhiều dự án phát triển kinh tế – xã hội khác. Nhiều dự án khai thác cát đen (sa khoáng ti-tan) tác động xấu đến du lịch do ô nhiễm môi trường, gây tiếng ồn,…

Theo Nhandan