Thứ ba,  18/01/2022

Kiểm soát bệnh hen tại cộng đồng

Sự tiến bộ không ngừng của y học giúp chúng ta ngày càng hiểu sâu sắc hơn về nguyên nhân, sự phát triển cũng như việc chẩn đoán, điều trị bệnh hen, căn bệnh đang khá phổ biến và ngày càng gia tăng trên toàn thế giới.Hưởng ứng Ngày hen toàn cầu (3-5), các thầy thuốc một lần nữa khẳng định bệnh hen hoàn toàn có thể kiểm soát được tại cộng đồng.Theo báo cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), trên thế giới có khoảng 300 triệu người mắc bệnh hen và khoảng 250 nghìn người chết mỗi năm do bệnh hen. Tỷ lệ người mắc bệnh có khác nhau ở mỗi khu vực, mỗi quốc gia, nhưng thường từ một đến 18% số dân. Ước tính số người mắc hen sẽ tăng lên 400 triệu vào năm 2025. Những năm gần đây, tỷ lệ bệnh hen gia tăng ở nhiều nước, nhất là khu vực Đông-Nam Á, trong đó có nước ta. Nguyên nhân chính của việc gia tăng này là: nạn ô nhiễm môi trường (chất thải công nghiệp, bụi, nấm mốc, lông thú...); sử dụng thuốc và hóa chất tùy tiện; biến đổi khí...

Sự tiến bộ không ngừng của y học giúp chúng ta ngày càng hiểu sâu sắc hơn về nguyên nhân, sự phát triển cũng như việc chẩn đoán, điều trị bệnh hen, căn bệnh đang khá phổ biến và ngày càng gia tăng trên toàn thế giới.

Hưởng ứng Ngày hen toàn cầu (3-5), các thầy thuốc một lần nữa khẳng định bệnh hen hoàn toàn có thể kiểm soát được tại cộng đồng.

Theo báo cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), trên thế giới có khoảng 300 triệu người mắc bệnh hen và khoảng 250 nghìn người chết mỗi năm do bệnh hen. Tỷ lệ người mắc bệnh có khác nhau ở mỗi khu vực, mỗi quốc gia, nhưng thường từ một đến 18% số dân. Ước tính số người mắc hen sẽ tăng lên 400 triệu vào năm 2025. Những năm gần đây, tỷ lệ bệnh hen gia tăng ở nhiều nước, nhất là khu vực Đông-Nam Á, trong đó có nước ta. Nguyên nhân chính của việc gia tăng này là: nạn ô nhiễm môi trường (chất thải công nghiệp, bụi, nấm mốc, lông thú…); sử dụng thuốc và hóa chất tùy tiện; biến đổi khí hậu…

Tại nước ta, hiện chưa có điều tra tổng thể, nhưng qua những nghiên cứu đơn lẻ, tỷ lệ chẩn đoán là hen chiếm khoảng 6% số dân, trong đó nam là 5,5%, nữ là 6,6%. Trên cơ sở những số liệu đó, ước tính cả nước có khoảng năm triệu người mắc bệnh hen, trong đó khoảng 2,3 triệu người đang cần điều trị để được kiểm soát hen. Tuy vậy, hiện nay có rất ít người bệnh được quản lý thích hợp và hiệu quả, phần lớn sau đợt hen cấp họ được ra viện và chờ đợi một đợt cấp khác để lại vào viện. Theo Phó Giám đốc Bệnh viện Phổi trung ương, TS Nguyễn Viết Nhùng, tuy nước ta có hệ thống y tế cơ sở (tuyến huyện, xã) gắn liền với công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu khá hoàn chỉnh, nhưng hiện nay hệ thống này chưa phát huy hiệu quả. Một tỷ lệ lớn người bệnh đi khám vượt tuyến dẫn đến tình trạng quá tải tuyến tỉnh và T.Ư. Điều này càng trở nên nghịch lý đối với việc quản lý những người mắc bệnh mãn tính như hen, bởi vì hen cần được quản lý ở nơi gần người bệnh nhất. Nguyên nhân chính của các bất cập đó là y tế cơ sở chưa đủ hấp dẫn đối với người dân do thiếu các thầy thuốc có kinh nghiệm, thiếu trang thiết bị; cơ sở hạ tầng xuống cấp, lạc hậu.

Trong khi đó, hiểu biết về bệnh hen của người dân còn nhiều hạn chế. Một nghiên cứu dịch tễ học thuộc đề tài cấp nhà nước về bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) cho thấy 78% số dân Hà Nội không biết hen có thể kiểm soát được; 55% số thầy thuốc cơ sở được hỏi không biết hen được quản lý, theo dõi như thế nào. Đây là một trở ngại rất lớn trong việc quản lý hen và COPD có hiệu quả ở nước ta. Ngoài ra, bảo hiểm y tế (BHYT) cũng chứa đựng những vấn đề cần tháo gỡ. Xu hướng chung của BHYT là sẵn sàng chi trả cho các dịch vụ điều trị trong bệnh viện, cho dù rất đắt tiền, nhưng lại từ chối chi trả các dịch vụ điều trị dự phòng.

Với ước tính có khoảng năm triệu người mắc bệnh hen. Nhưng để họ được tiếp cận các thành tựu của y học, kiểm soát được bệnh hen cần những giải pháp hữu hiệu của cả hệ thống y tế. Các nghiên cứu của WHO cho thấy, với các nước đang phát triển như Việt Nam, các giải pháp quản lý bệnh mãn tính như hen cần xây dựng trên nguyên tắc lấy người bệnh làm trung tâm, nghĩa là tiếp cận từ triệu chứng ban đầu, chẩn đoán và xử trí sớm ngay từ tuyến cơ sở. Điều này mang lại lợi ích: chống quá tải cho tuyến trên, chi phí y tế thấp cho cả người bệnh và cơ sở y tế; cải thiện chất lượng quản lý các bệnh mãn tính và nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe nhân dân nói chung. Muốn vậy, cần nâng cao năng lực thực hành xử trí tốt bệnh đường hô hấp, bao gồm: hen, COPD, viêm phổi và lao cho các cơ sở y tế tuyến huyện và xã thông qua trang bị kiến thức kỹ năng thực hành cho cán bộ và trang thiết bị cần thiết. Mặt khác truyền thông giáo dục sức khỏe cho nhân dân về bệnh hen để người dân hiểu và sử dụng dịch vụ có chất lượng tại y tế cơ sở. Hiện nay, mô hình &#39Câu lạc bộ giữ cho lá phổi khỏe mạnh&#39 dành cho người bệnh hen và COPD đã được chuẩn hóa, giúp họ trở thành &#39thầy thuốc của chính mình&#39 trong quản lý bệnh tốt hơn. Mô hình này đã được khuyến cáo áp dụng ở tất cả các tuyến nhằm đem đến hiểu biết, kiến thức về bệnh hen và kỹ năng kiểm soát bệnh hen cho tất cả mọi người.

Theo Nhandan