Thứ ba,  28/09/2021

Ðưa rừng về gần bản

Nhờ trồng rừng cho nên ở bản Khe Trăng đã có nhiều ngôi nhà khang trang mới được xây dựng. Xưa, đồng bào tộc người Pa Hi ở bản Khe Trăng nghèo nhất xã Phong Mỹ, huyện Phong Điền (Thừa Thiên - Huế). Nay, Khe Trăng được xếp vào hàng những thôn bản giàu nhất xã. Chúng tôi đã được nghe kể về hành trình đổi thay được xem là kỳ tích của đồng bào dân tộc thiểu số nơi đây.Chuyện của trưởng bản Khe trăngKhe Trăng có 47 hộ dân với 166 nhân khẩu là dân tộc thiểu số Pa Hi, quần cư ở một vùng miền núi trung du, nơi khởi nguồn dòng sông Ô Lâu thơ mộng, dưới chân dãy Trường Sơn hùng vĩ. Người dân nơi đây đã trải qua một hành trình 'lịch sử', tự đấu tranh với những quan niệm, hủ tục ăn sâu trong tiềm thức và thực hiện một cuộc thay đổi mới về tập quán sản xuất, sinh hoạt...Trưởng bản Khe Trăng - ông Nguyễn Văn Muốc (56 tuổi) là người đầu tiên 'cả gan' đưa giống rừng trồng, cây cao-su về bản trồng thử và bỏ công đi vận động...

Nhờ trồng rừng cho nên ở bản Khe Trăng đã có nhiều ngôi nhà khang trang mới được xây dựng.
Xưa, đồng bào tộc người Pa Hi ở bản Khe Trăng nghèo nhất xã Phong Mỹ, huyện Phong Điền (Thừa Thiên – Huế). Nay, Khe Trăng được xếp vào hàng những thôn bản giàu nhất xã. Chúng tôi đã được nghe kể về hành trình đổi thay được xem là kỳ tích của đồng bào dân tộc thiểu số nơi đây.

Chuyện của trưởng bản Khe trăng

Khe Trăng có 47 hộ dân với 166 nhân khẩu là dân tộc thiểu số Pa Hi, quần cư ở một vùng miền núi trung du, nơi khởi nguồn dòng sông Ô Lâu thơ mộng, dưới chân dãy Trường Sơn hùng vĩ. Người dân nơi đây đã trải qua một hành trình &#39lịch sử&#39, tự đấu tranh với những quan niệm, hủ tục ăn sâu trong tiềm thức và thực hiện một cuộc thay đổi mới về tập quán sản xuất, sinh hoạt…

Trưởng bản Khe Trăng – ông Nguyễn Văn Muốc (56 tuổi) là người đầu tiên &#39cả gan&#39 đưa giống rừng trồng, cây cao-su về bản trồng thử và bỏ công đi vận động từng nhà, từng người thuận bụng phá bỏ cây trồng cũ để thay thế. Chúng tôi đã tìm đến nhà ông và được nghe ông kể lại về hành trình đem loại cây trồng có hiệu quả kinh tế cao thay thế nương rẫy, tập quán sản xuất du canh và phủ xanh đất trống, đồi núi trọc.

&#39Cho đến đầu những năm 90 của thế kỷ 20, đồng bào Pa Hi ở bản mình nào có biết trồng rừng là thứ chi chi. Ai cũng nghĩ đơn giản: Phải tốn công trồng làm chi khi rừng nằm sát bên cạnh. Muốn dựng căn nhà sàn mới chỉ cần vác cưa, rựa vào rừng lấy gỗ. Nương rẫy trỉa ngô, vãi lúa vài vụ mà thấy ít hạt, cứ đi tìm mảnh rừng khác mà phát cây, đốt rừng làm rẫy mới đợi cơn mưa về thì gieo hạt. Rẫy đi đâu thì chuyển nhà theo đó&#39 – Trưởng bản Muốc kể lại.

Nhưng cũng chính bởi cái quan niệm ăn sâu vào tiềm thức ấy mà theo như lời ông Muốc, &#39rừng già cứ dần bỏ xa bản đi&#39. Rồi hậu quả là bà con ở Khe Trăng muốn có cái cây to làm cột trụ nhà sàn phải cất công luồn rừng, lội suối cả tuần, tìm đỏ mắt chưa ra. Loanh quanh tìm mảnh đất mới để phát đốt, vãi lúa lại gặp đúng nơi trước đây người trong bản đã canh tác. Rẫy mọc đầy cỏ tranh, sim mua cho nên hạt ngô, hạt lúa gieo xuống thu hoạch được ít hạt lắm.

Nhưng cả bản lúc ấy chẳng mấy ai nhận thức được tác hại trước mắt. Chỉ có Trưởng bản Muốc lúc ấy là Đội trưởng sản xuất ở bản hay về xã họp hành, được gặp nhiều cán bộ huyện, tỉnh, được họ tuyên truyền về ý thức bảo vệ, trồng mới rừng. Ông nói: &#39Mình cứ đau đầu nghĩ mãi. Rừng đồi quanh bản đã bị tàn phá, khai thác mãi nên cạn kiệt hết. Bà con quần quật suốt ngày trên rẫy vẫn không đủ no bụng. Phải làm gì đó để bà con làm kinh tế có hiệu quả hơn. Đồi, rẫy bỏ hoang phải được xanh lại. Phải thay đổi tập quán du canh, du cư cho bà con thôi&#39.

Giữa lúc ông Muốc đang thế bí lại bỗng mừng như &#39bắt được vàng&#39, núi rừng dưới chân Trường Sơn ở Khe Trăng như được giải cứu. Đầu năm 1993, huyện Phong Điền có chủ trương đưa giống cây cao-su, keo, tràm về cho bản Khe Trăng trồng thay thế các loại cây hiệu quả kinh tế thấp, theo dự án trồng rừng 327 và 661 của Chính phủ. Ông Muốc nhớ lại: &#39Chủ trương mới đúng đắn đã về đó nhưng mấy ai trong bản hiểu được. Bà con dễ gì chịu phá rẫy mà trồng cao-su, trồng keo, tràm. Lúa, sắn, ngô dù ít hạt, ít củ nhưng cho cái ăn ngay, còn những cây đó trồng ra không ăn ngay được nên bà con ai cũng lắc đầu. Nhất quyết không!&#39. Nhưng ông Muốc kiên trì lắm, hôm nay bà con không nghe thì mai ông lại đi nữa. Cứ thế, ông bỏ công cả tháng trời đi đến từng nhà, thuyết phục từng người một. Ông phân tích đến &#39rã miệng&#39 về hậu quả của lối làm ăn cũ. Rồi dần dà, bà con cũng xuôi lòng…

&#39Nhưng chỉ vận động không thôi chưa đủ. Để khẳng định mình nói đúng, mình phải làm trước cho bà con làm theo&#39 – Trưởng bản Muốc khẳng định. Nói là làm, ông lặn lội lên huyện hỏi xin giống, kỹ thuật trồng cao-su, tràm và keo rồi về xin xã cho đất, huy động vợ con &#39đưa rừng quay về gần bản&#39. Giữa năm 1993, gia đình ông khởi đầu với 2 ha rừng, 1 ha cao-su. Trong bản thời ấy có hộ ông Nguyễn Văn Rôn, Nguyễn Văn Mua Rơ ủng hộ và làm theo. Rồi tiếp mấy mùa trồng mới sau, bản Khe Trăng cứ như có hội. Diện tích cao-su, rừng tràm, rừng keo của bản cứ thế tăng lên nhanh. Và hiện tại, 100% số hộ của bản đều có rừng với tổng diện tích hơn 327 ha, 42 hộ trồng cao-su với hơn 87 ha đã vào giai đoạn thu hoạch.

Những triệu phú trên đất hoang

Con đường bê-tông từ trung tâm xã Phong Mỹ dẫn lên bản Khe Trăng bây giờ khá khang trang. Chạy suốt qua những vườn cao-su giữa mùa thay lá. Khác với nhiều loại cây có lá mới là xanh non, ngọn mầm mới của cao-su tựa như mầu huyết dụ. Từ xa vọng đến, nền trời xanh như được vạch lên một khoảng mầu đầy tràn sức sống. Phía xa hơn là những rừng tràm, rừng keo xanh hút mắt. Trông về phía bạt ngàn, Trưởng bản Hồ Văn Muốc nói như khoe: &#39Hồi đi vận động, mình có nằm mơ cũng không dám nghĩ đến thế. Sau mười mấy năm mà bản đã gần như không còn đất hoang, đồi trọc. Nhiều người nắm trong tay cả bốn, năm héc-ta cao-su đã cho thu hoạch và mấy chục héc-ta rừng tràm, keo lai chỉ chờ ngày khai thác. Thu mỗi năm cả ba, bốn trăm triệu đồng&#39.

Riêng gia đình Trưởng bản Muốc hiện sở hữu 17 ha rừng đang chờ khai thác. Thêm vào đó là 6 ha cao-su đã cho mủ mấy năm nay. Với giá thu mua hiện tại, mỗi ngày ông thu vào hơn năm triệu đồng tiền bán mủ cao-su. Trừ hết các chi phí, thời gian thay lá không được khai thác, mỗi năm Trưởng bản Muốc lãi ròng gần 500 triệu đồng. Lý giải cho kết quả đó, ông chỉ cười: &#39Còn sức thì gắng làm. Để gia đình, để bản làng no ấm và giàu có hơn, dại gì không gắng&#39. Nhờ vậy các con của ông đều có điều kiện học hành đầy đủ.

Ở Khe Trăng, người có thu nhập cao như trưởng bản không khó tìm. Hàng xóm của ông Muốc, ông Nguyễn Văn Mua Rơ cũng đang sở hữu 20 ha rừng và hơn 3 ha cao-su. Gặp bà Nguyễn Thị Kẻ (vợ ông Mua Rơ) trên đường được đứa con trai đèo đi chợ về bằng xe máy, bà cứ nằng nặc rủ khách chiều phải ghé lại nhà để bà mời cơm. Chúng tôi phải xin khất mãi… Nhà ở cuối bản, anh Nguyễn Văn Rôn mới lập gia đình hơn hai năm nhưng cũng sở hữu hơn bốn ha cao-su và gần 10 ha rừng. Anh Rôn thuộc lớp trẻ ở bản làm kinh tế giỏi, được bà con lấy làm gương để dạy răn con cháu.

Ngày chúng tôi về bản cũng đúng vào dịp nhà sinh hoạt cộng đồng bản Khe Trăng được các cán bộ ở Đài Phát thanh – Truyền hình huyện Phong Điền đang lắp đặt cho bản bộ thu, loa phát thanh mới. Bài hát phát thanh thử nghiệm là &#39Bài ca người thợ rừng&#39 của nhạc sĩ Phạm Tuyên. Lời bài hát nghe vang, rõ lắm: &#39Bên rừng dù cho khi đói rét, bên rừng dù cho khi nắng gắt. Ta đến với rừng mang trong lòng ngàn vạn lời ca. Rừng ơi ta đã về đây, mang sức của đôi tay lao động khó khăn không quản ngại. Rừng ơi trong tiếng ca hôm nay, tương lai huy hoàng chiếu sáng rừng của ta&#39, lòng chúng tôi chợt nghe rộn ràng, vui đến lạ…

Nói về Khe Trăng, ông Hoàng Chiến – Phó Chủ tịch UBND xã Phong Mỹ phấn khởi: &#39Dù bản có 100% số đồng bào dân tộc thiểu số Pa Hi nhưng bà con có nhiều sáng tạo, biết tiếp thu và chăm lo làm kinh tế lắm. Bây giờ, Khe Trăng là một trong những bản giàu nhất ở xã này&#39.

Theo Nhandan