Thứ hai,  08/08/2022

Bảo đảm chất lượng bữa ăn cho công nhân ở các khu công nghiệp

Xem thêm: 1 ảnhBữa cơm công nghiệp của công nhân nữ tại nhà máy gia công may mặc KCN Tân Bình (TP Hồ Chí Minh). Bữa ăn của công nhân (CN) ở các khu công nghiệp vốn đã đạm bạc lại càng khó khăn hơn trong khi giá cả leo thang. Chất lượng bữa ăn không những chưa đủ dinh dưỡng tái tạo lại sức lao động mà còn có nguy cơ thiếu an toàn.Cần sự vào cuộc mạnh mẽ của các ngành, các cấp liên quan, chính quyền cơ sở và chính các doanh nghiệp trong việc bảo đảm chất lượng bữa ăn cho công nhân.Giá tăng, chất lượng giảmQua khảo sát của chúng tôi tại TP Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Đà Nẵng, Cần Thơ cho thấy, nhiều khu chế xuất - khu công nghiệp (KCX - KCN) giá thành mỗi suất ăn của công nhân chỉ từ tám nghìn đồng đến 12 nghìn đồng. Mức ăn này có từ nhiều năm, trong khi giá cả liên tục leo thang thì chất lượng bữa ăn chắc chắn sẽ giảm xuống. Trưởng khoa Dinh dưỡng học đường và ngành nghề (Viện Dinh dưỡng Quốc gia) TS Lê Nguyễn Bảo...

Bữa cơm công nghiệp của công nhân nữ tại nhà máy gia công may mặc KCN Tân Bình (TP Hồ Chí Minh).
Bữa ăn của công nhân (CN) ở các khu công nghiệp vốn đã đạm bạc lại càng khó khăn hơn trong khi giá cả leo thang. Chất lượng bữa ăn không những chưa đủ dinh dưỡng tái tạo lại sức lao động mà còn có nguy cơ thiếu an toàn.

Cần sự vào cuộc mạnh mẽ của các ngành, các cấp liên quan, chính quyền cơ sở và chính các doanh nghiệp trong việc bảo đảm chất lượng bữa ăn cho công nhân.

Giá tăng, chất lượng giảm

Qua khảo sát của chúng tôi tại TP Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Đà Nẵng, Cần Thơ cho thấy, nhiều khu chế xuất – khu công nghiệp (KCX – KCN) giá thành mỗi suất ăn của công nhân chỉ từ tám nghìn đồng đến 12 nghìn đồng. Mức ăn này có từ nhiều năm, trong khi giá cả liên tục leo thang thì chất lượng bữa ăn chắc chắn sẽ giảm xuống. Trưởng khoa Dinh dưỡng học đường và ngành nghề (Viện Dinh dưỡng Quốc gia) TS Lê Nguyễn Bảo Khanh cho biết: Chất lượng bữa ăn của công nhân giảm cả về chất lượng dinh dưỡng và vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP). Về chất lượng dinh dưỡng: do giá thành thấp, nhà cung cấp phải mua thực phẩm ít đi, dẫn tới thiếu về số lượng các chất dinh dưỡng (so nhu cầu theo tuổi, giới, ngành nghề lao động) và kém về chất lượng (do không đủ điều kiện để bảo đảm tính cân đối các chất dinh dưỡng của khẩu phần ăn cho công nhân). Về VSATTP: Để bảo đảm giá thành bữa ăn thấp, các nhà cung cấp phải mua thực phẩm kém chất lượng (mua thực phẩm không còn tươi, thậm chí đã ôi, thiu) không bảo đảm VSATTP.

Tại TP Hồ Chí Minh, theo thống kê của Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) thành phố, suất ăn của CN tại các doanh nghiệp (DN) ở các KCX – KCN chỉ dao động từ tám nghìn đồng đến 10 nghìn đồng. Trong số tiền đó, mỗi suất ăn còn phải chịu 10% thuế giá trị gia tăng và các chi phí khác như: vận chuyển, bảo hiểm, hoa hồng… cho nên giá trị thực còn thấp hơn nhiều. Để có thể cung cấp được các phần cơm giá rẻ, các cơ sở chế biến phải giảm thức ăn hoặc sử dụng những thực phẩm không bảo đảm chất lượng. Chính vì vậy, tình trạng vi phạm an toàn vệ sinh thực phẩm tại các bếp ăn trong KCX-KCN ngày càng nhiều. Chi cục trưởng ATVSTP thành phố Hồ Chí Minh Huỳnh Lê Thái Hòa cho biết, liên tiếp các vụ ngộ độc gần đây là do không kiểm soát được đầu vào của nguồn thực phẩm. Một số DN đặt cơm cho CN ở những quán cơm bình dân không đủ điều kiện cung cấp suất ăn công nghiệp, thậm chí có cơ sở đã bị đình chỉ hoạt động. Đáng chú ý, vì lợi nhuận, nhiều DN vẫn “nhắm mắt làm ngơ”, đặt cơm tại các cơ sở không bảo đảm đó.

Đến các chợ tự phát trên địa bàn TP Biên Hòa (Đồng Nai), chúng tôi dễ bắt gặp hình ảnh các nữ CN với những túi thức ăn mua được chỉ toàn các loại rau, đậu hũ… Với đồng lương ít ỏi trong thời giá cả tăng cao, bữa cơm của phần lớn CN thường xuyên lặp lại những món ăn đạm bạc, thiếu chất như rau muống, bắp cải, đậu đũa… Thế nhưng, những bữa cơm đơn sơ này vẫn có chất lượng khá hơn các bữa cơm nếu họ phải ăn ở công ty nơi mình làm việc. Thống kê của Liên đoàn Lao động tỉnh Đồng Nai, phần lớn các DN trên địa bàn tỉnh đều có suất ăn công nghiệp với mức phổ biến từ tám nghìn đến 13 nghìn đồng/suất. Thế nhưng, với mức chi tiền ăn ca hiện nay còn thấp so giá cả thực phẩm tăng cao, cùng với việc thiếu sự quan tâm, giám sát dẫn đến bữa ăn kém chất lượng. Chủ tịch LĐLĐ tỉnh Đồng Nai Huỳnh Tấn Kiệt nhấn mạnh: “Trong bối cảnh giá cả tăng cao, tiền các DN chi cho các bữa ăn công nghiệp hầu như không tăng, chắc chắn chất lượng bữa ăn giảm hơn trước. Chi cục trưởng ATVSTP Đồng Nai Nguyễn Đình Bình nói: Nếu một suất ăn công nghiệp có giá tám nghìn đồng, khi trừ hết các chi phí và lợi nhuận thì thực chất bữa ăn đó chỉ còn khoảng năm nghìn đồng. Với suất ăn như hiện nay công nhân khó có năng lượng để tái tạo lại sức lao động.

Trong bảy tháng đầu năm, trên địa bàn TP Hồ Chí Minh xảy ra bốn vụ ngộ độc thực phẩm tập thể tại các DN khiến hơn 500 CN phải nhập viện cấp cứu. So với năm 2010, giảm bốn vụ nhưng số người bị ngộ độc tăng lên gấp hai lần. Điều đáng nói là bốn vụ ngộ độc này đã xảy ra liên tiếp trong một tháng (từ cuối tháng 6 đến cuối tháng 7). Trong đó, hai vụ ngộ độc lớn nhất xảy ra tại Công ty Quang Thái (quận Bình Tân) khiến 167 CN phải nhập viện và Công ty Wooyang Vina (quận12) làm 267 CN bị ngộ độc. Gần đây nhất, hai vụ ngộ độc thực phẩm tại Công ty TNHH May thêu Liên Hưng ở KCN Tân Tạo, quận Bình Tân và Công ty TNHH La Tek ở KCX Linh Trung I, quận Thủ Đức khiến hơn một trăm CN phải nhập viện.

Theo thống kê của Sở Y tế Đồng Nai, trong năm 2010, toàn tỉnh xảy ra sáu vụ ngộ độc tập thể với 211 người nhập viện. Còn sáu tháng đầu năm nay, có hai vụ ngộ độc thực phẩm ở Công ty TNHH Texma Vina TP Biên Hòa và Công ty TNHH Shing mark, KCN Bàu Xéo, huyện Trảng Bom làm 174 công nhân nhập viện. Đáng chú ý, qua kiểm tra 113 cơ sở bếp ăn tập thể có quy mô hơn 200 người/ngày có đến 47 cơ sở không đạt điều kiện, chiếm gần 42%. Trong khi đó, tổng số hơn một nghìn DN đang hoạt động trên địa bàn tỉnh Đồng Nai vẫn còn 20% chưa có bếp ăn tập thể (phần lớn là các DN vừa và nhỏ) do đó công nhân hoặc chủ DN mua cơm từ bên ngoài vào, điều này đồng nghĩa việc quản lý ATVSTP quá khó khăn, dễ xảy ra ngộ độc thực phẩm.

Trên địa bàn TP Cần Thơ, từ đầu năm đến nay có ba vụ ngộ độc thực phẩm tập thể làm một trường hợp chết. Hiện, ngành chức năng ở TP Cần Thơ chưa thống kê hết các cơ sở cung cấp bữa ăn cho các đơn vị doanh nghiệp trong và ngoài KCN cho nên khó kiểm soát chất lượng bữa ăn, làm tăng nguy cơ thực phẩm thiếu an toàn, dễ gây ngộ độc. Qua các đợt kiểm tra cho thấy còn hàng trăm cơ sở sản xuất, kinh doanh, chế biến thực phẩm, dịch vụ ăn uống trên địa bàn vi phạm ATVSTP phải xử lý. Điều đáng nói phần lớn các cơ sở vi phạm này đều được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện ATVSTP. Như vậy, việc chấp hành các quy định ATVSTP bị buông lỏng, làm tăng nguy cơ thực phẩm nhiễm bẩn, gây ngộ độc, ảnh hưởng sức khỏe người tiêu dùng.

Tăng cường quản lý và trách nhiệm của doanh nghiệp

Cục trưởng An toàn vệ sinh thực phẩm (Bộ Y tế) GS Nguyễn Công Khẩn thẳng thắn nhận định: Bữa ăn với giá rẻ như hiện nay làm cho việc cung cấp khẩu phần hạn chế về dinh dưỡng và nguy cơ mất an toàn; không thể bảo đảm các tiêu chuẩn vệ sinh một cách đầy đủ. Người lao động sử dụng bữa ăn không bảo đảm.

Chất lượng bữa ăn đã được nhắc đến trong nhiều năm qua, tuy nhiên, tại các địa phương hiện đang gặp nhiều khó khăn trong việc nâng cao chất lượng bữa ăn cho CN. Theo quy định, mỗi KCX – KCN phải có một nơi chế biến suất ăn công nghiệp nhưng nhiều khu chưa tìm được quỹ đất để đầu tư xây dựng. Ông Huỳnh Lê Thái Hòa cho rằng, tình trạng ngộ độc thực phẩm phần nào được hạn chế nếu thức ăn bảo đảm đủ độ nóng và an toàn. Cách tốt nhất là DN tự nấu cho CN ăn hoặc đặt mua tại những cơ sở chế biến thực phẩm bảo đảm uy tín, được Sở Y tế cấp giấy chứng nhận, đồng thời có phương tiện vận chuyển bảo đảm vệ sinh. Tuy nhiên, chính việc các DN được “tự lo” khẩu phần ăn cho CN cho nên nhiều DN đã đặt bên ngoài với giá rẻ, chất lượng thực phẩm không được kiểm soát, dẫn đến tình trạng ngộ độc diễn ra thường xuyên. Một trong những nguyên nhân chưa kiểm soát được chất lượng bữa ăn của công nhân là không định danh hay bắt buộc năng lượng khẩu phần, chất lượng dinh dưỡng đối với bữa ăn của người công nhân. Hàm lượng ca-lo, prô-tê-in, chất khoáng của một suất ăn chưa được khống chế, cho nên không buộc các doanh nghiệp bảo đảm có tiêu chí này. Ngoài ra, hiện nay chưa có quy định cụ thể về mức tiền dành cho các phần ăn của CN. Được biết, LĐLĐ tỉnh Đồng Nai kiến nghị Tổng LĐLĐ Việt Nam có văn bản quy định tăng suất ăn công nghiệp thấp nhất là 15 nghìn đồng/suất. Tuy nhiên, do chưa có quy định cụ thể, các DN vẫn chưa tăng giá suất ăn cho CN, dẫn đến chất lượng bữa ăn của họ còn kém.

Để kịp thời ngăn chặn các vụ ngộ độc thực phẩm tập thể, UBND thành phố Hồ Chí Minh vừa chỉ đạo Sở Y tế phối hợp các đơn vị liên quan thường xuyên kiểm tra các cơ sở dịch vụ cung cấp suất ăn sẵn, bếp ăn tập thể, công ty cung cấp suất ăn công nghiệp, nấu ăn phục vụ đông người ăn…; đồng thời kiểm tra hàng hóa thực phẩm lưu thông trên thị trường, kiểm soát chặt chẽ về nguồn gốc và chất lượng VSATTP tại ba chợ đầu mối và các chợ truyền thống trên địa bàn. Lực lượng chức năng cần xử lý kiên quyết các trường hợp vi phạm, đình chỉ hoạt động và thông tin công khai trên các phương tiện truyền thông đối với các cơ sở không bảo đảm ATVSTP, có nguy cơ gây ngộ độc thực phẩm. Ban Quản lý các KCN – KCX của thành phố đang có chương trình phối hợp Sở Y tế triển khai kế hoạch kiểm soát chất lượng các bữa ăn của CN. Theo đó, đội thanh tra liên ngành sẽ tiến hành kiểm tra tất cả các bếp ăn tập thể để kiểm soát đầu vào của thực phẩm

GS Nguyễn Công Khẩn cho rằng, giải quyết vấn đề ngộ độc thực phẩm xảy ra tại các bếp ăn tập thể hiện nay là khó vì việc tổ chức bữa ăn cho công nhân được các DN khoán toàn bộ (thông qua hợp đồng) cho một hoặc nhiều công ty dịch vụ, được cung cấp suất ăn từ bên ngoài. Do đó không kiểm soát hết được đầu vào; không kiểm soát được quá trình vận chuyển; không kiểm soát được việc bảo quản từ khi chế biến đến khi sử dụng. Một trong các khâu đó không bảo đảm thì người CN dễ bị ngộ độc thực phẩm. Ngoài ra, việc kiểm tra VSATTP tại các KCN – KCX gặp nhiều khó khăn vì khi đã giao đất cho các Ban quản lý, muốn kiểm tra phải có kế hoạch trước. Khi có ngộ độc thì “sự đã rồi”, ngành y tế mới có thể vào yêu cầu kiểm tra các vấn đề liên quan. Vì vậy, để quản lý được chất lượng bữa ăn của CN ở các KCN – KCX cần sự vào cuộc đồng bộ của các cơ quan chức năng. Trước hết, cần nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp sử dụng lao động. Cần quan tâm đến sức khỏe người lao động vì chính quyền lợi của doanh nghiệp. Đồng thời nâng cao vai trò của công đoàn trong các DN, nhất là các DN liên doanh, nắm được các yêu cầu tối thiểu đối với CN trong vấn đề an toàn thực phẩm và dinh dưỡng. Cần xác định vai trò của chủ doanh nghiệp đối với CN. Nếu CN bị ngộ độc thực thẩm thì chủ DN phải chịu trách nhiệm chứ không được đẩy trách nhiệm cho các đơn vị cung cấp thực phẩm. Đi liền với đó là việc tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra việc thực hiện các quy định về VSATTP, xử phạt nghiêm và kiên quyết đối với những đơn vị vi phạm.

TS Lê Nguyễn Bảo Khanh cho biết, ngay trong tháng 9 tới, Viện Dinh dưỡng và Cục ATVSTP phối hợp thực hiện “Đánh giá và xây dựng khẩu phần dinh dưỡng tối thiểu cho CN tại các KCN – KCX”. Các hoạt động chính là điều tra, khảo sát thực trạng khẩu phần dinh dưỡng trong bữa ăn của CN tại một số khu công nghiệp lớn. Từ kết quả điều tra khảo sát thực tế, xây dựng định mức khẩu phần ăn tối thiểu bảo đảm dinh dưỡng cho CN. Triển khai áp dụng ngay các định mức khẩu phần dinh dưỡng trong bữa ăn mới xây dựng cho CN trong các KCN – KCX.

Theo Nhandan