Thứ tư,  12/05/2021

Độc đáo lễ cấp sắc của người Nùng Văn Quan

LSO-Cấp sắc là một thủ tục thường thấy của người Nùng xã Yên Phúc, huyện Văn Quan. Lễ cấp sắc theo tiếng Nùng còn gọi “Cái tào”, nghĩa là sau khi người đàn ông được cấp sắc sẽ trở thành thầy tào. Họ quan niệm, người đã trải qua lễ cấp sắc mới có tâm, có đức để phân biệt phải trái và được làm nghề cúng bái và giao tiếp với cõi âm. Đây là hình thức sinh hoạt văn hoá của người Nùng xã Yên Phúc, huyện Văn Quan. Ông Phùng Chí Nguyện (Giữa) được cấp sắc lần nàyĐã nghe kể nhiều về lễ cấp sắc của người Nùng, song phải đến những ngày giữa tháng 11/2011, tôi và các bạn đồng nghiệp mới có dịp chứng kiến lễ cấp sắc của người Nùng ở xã Yên Phúc, huyện Văn Quan. Người được cấp sắc là ông Phùng Chí Nguyện, ở thôn Nam, năm nay 63 tuổi. Sở dĩ ở tuổi này ông mới làm lễ cấp sắc, thứ nhất là do truyền thống gia đình, trước đây ông nội và bố của ông đều làm thầy tào, do vậy ông làm thầy là để nối dõi tổ...

LSO-Cấp sắc là một thủ tục thường thấy của người Nùng xã Yên Phúc, huyện Văn Quan. Lễ cấp sắc theo tiếng Nùng còn gọi “Cái tào”, nghĩa là sau khi người đàn ông được cấp sắc sẽ trở thành thầy tào. Họ quan niệm, người đã trải qua lễ cấp sắc mới có tâm, có đức để phân biệt phải trái và được làm nghề cúng bái và giao tiếp với cõi âm. Đây là hình thức sinh hoạt văn hoá của người Nùng xã Yên Phúc, huyện Văn Quan.
Ông Phùng Chí Nguyện (Giữa) được cấp sắc lần này
Đã nghe kể nhiều về lễ cấp sắc của người Nùng, song phải đến những ngày giữa tháng 11/2011, tôi và các bạn đồng nghiệp mới có dịp chứng kiến lễ cấp sắc của người Nùng ở xã Yên Phúc, huyện Văn Quan. Người được cấp sắc là ông Phùng Chí Nguyện, ở thôn Nam, năm nay 63 tuổi. Sở dĩ ở tuổi này ông mới làm lễ cấp sắc, thứ nhất là do truyền thống gia đình, trước đây ông nội và bố của ông đều làm thầy tào, do vậy ông làm thầy là để nối dõi tổ tiên, thứ hai do yêu cầu của dòng họ Phùng.
Thực hiện lễ cấp sắc là một trong những việc lớn của người Nùng ở Văn Quan. Với ông Nguyện, để lễ cấp sắc được suôn sẻ, công việc đã được chuẩn bị từ nhiều tháng trước, ngày tháng hành lễ được các thầy xem rất kỹ lưỡng. Một tháng trước đó, ông Nguyện phải ăn đồ ăn không có mỡ, kiêng sát sinh và tránh gây xô xát với người khác. Ba con lợn mỗi con 5 – 6 chục cân đã nhốt sẵn trong chuồng cùng vài chục con gà sống thiến, hàng trăm lít rượu, gạo và thực phẩm khác đã được chuẩn bị đầy đủ.
Ông Phùng Chí Nguyện – người được cấp sắc cùng 2 thầy tào đang thực hiện nghi lễ
Mặc dù đang là thời điểm thu hoạch lúa mùa, nhưng là ngày trọng đại của dòng họ, nên anh em họ hàng, bà con hàng xóm vẫn có mặt đầy đủ để cùng chung vui với gia đình.
Lễ cấp sắc được diễn ra từ 14 tháng 10 âm lịch, nhưng đến đêm 16/10 âm lịch mới là đêm chính của lễ cấp sắc. Chúng tôi có mặt từ chiều tối của ngày 16/10, ngôi nhà sàn truyền thống nơi diễn ra lễ cấp sắc đã tề tựu đông đủ anh em, họ hàng gần xa, bà con hàng xóm đến chứng kiến buỗi lễ.
Sau bữa cơm chiều, ngôi nhà ông Nguyện sôi nổi hẳn lên, 3 hồi trống, chiêng khua vang, ban thờ khói hương nghi ngút. Đây là thời điểm báo cho thổ công, tổ tiên, thổ địa biết lý do của buổi lễ và xin phép “sáp vình” nghĩa là khoanh vùng lại để các thầy tiến hành các bước của buổi lễ và thỉnh mời Ngọc Hoàng xuống chứng kiến lễ cấp sắc.
Thầy làm lễ cấp sắc hôm nay có 3 thầy chính và 5 đệ tử đi cùng. Ba ông thầy được chọn làm lễ là ba thầy cao tay nhất ở thôn, xã. Tại lễ cấp sắc, các thầy lần lượt làm các thủ tục tượng trưng như lần hoài sinh thứ 2 cho đứa trẻ, như nghi lễ cắt rốn, bón coóng phù, dạy dỗ, trưởng thành… Sau lễ này, đứa trẻ có thêm 3 người cha nuôi chính là 3 ông thầy tào đã dìu dắt trong 3 ngày 3 đêm. “Chàng thanh niên” Nguyện đã có thêm 1 tên mới là Phùng Tào Quang để tổ tiên và thần linh nhận mặt.
Tiếp theo, 3 thầy phân ban ra để làm lễ: thầy cúng thứ nhất đảm nhiệm việc thỉnh cầu Ngọc Hoàng. Đây chính là giây phút người nhận phong sắc sẽ được Ngọc Hoàng gọi về trời để cấp phép trừ yêu. Cũng trong thời gian đó, thầy cúng thứ hai đảm nhận nhiệm vụ cúng tổ tiên, cầu cho mùa màng tốt tươi, mưa thuận gió hoà, lúa ngô xanh tốt, súc vật đầy đàn, còn thầy cúng thứ 3 làm nhiệm vụ khấn cầu mong thần thánh phù hộ, nhờ đó mới học hành giỏi giang, chăm ngoan, luôn vâng lời ông bà, cha mẹ, không lười biếng, biết kính trên, nhường dưới, biết làm người và trở thành người có ích cho xã hội, cầu cho không ốm đau, bệnh tật.
Trong buổi lễ này, người thụ lễ còn được giáo huấn với 10 điều cấm và 10 điều nguyện, thầy tào Lưu Văn Chạ cho biết: người được cấp sắc sẽ phải tuân thủ các điều cấm như không được chửi trời, chửi đất, sống lương thiện, không được sát sinh, không vô lễ với ông bà, cha mẹ, không được học điều xấu, không được dâm ô, không trộm cắp…
Múa “Xiên tưng” trong buổi lễ cấp sắc
Trong buổi lễ cấp sắc, có lẽ phần đặc sắc nhất, thú vị nhất và được nhiều người xem quan tâm nhất, đó chính là “xiên tưng” nghĩa là múa uốn lượn theo hình số 8. Múa “xiên tưng” tượng trưng cho sự trưởng thành của người được cấp sắc cùng với bạn bè nhảy múa vui vẻ, thể hiện tình đoàn kết cộng đồng cùng nhau hướng đến làm việc thiện để giúp mọi người. Múa bao gồm 3 người, người mới được cấp sắc và 2 người cấp sắc khác cùng với tiếng trống, tiếng chiêng rất sôi động, nghi lễ này có khi kéo dài đến hàng giờ mới thôi.
Sau khi thực hiện lần lượt các phần việc của lễ cấp sắc, cuối cùng các thầy, chủ nhà cùng người được cấp sắc vào nhà, tại đây các thầy làm lễ cúng tạ ơn tổ tiên, thần thánh đã ủng hộ, cho phép các thầy làm lễ cấp sắc và ban phát quà cho người được cấp sắc. Kể từ đây người thụ lễ đã được coi như một người hoàn thiện về đạo đức cũng như tâm linh.

Chia tay gia đình ông Phùng Văn Nguyện và các thầy trong nhóm làm lễ, một anh bạn đồng nghiệp lần đầu tiên được chứng kiến đã thừa nhận: “Lễ cấp sắc của người Nùng ở Văn Quan rất độc đáo và thú vị”. Đây cũng chính là bản sắc văn hoá riêng của người Nùng xã Yên Phúc nói riêng, Văn Quan, Lạng Sơn nói chung.

Phùng Khiêm - Trí Dũng