Thứ sáu,  14/05/2021

Tết của người Dao Lộc Bình

LSO-Khi Tết đến, Xuân về, mỗi dân tộc có tục đón Tết khác nhau. Tết của người dân tộc Dao ở Lộc Bình đến sớm và kéo dài hơn so với các dân tộc khác. Đây chính là sự độc đáo, góp phần tạo ra một nét văn hóa đặc sắc cho mùa Xuân Xứ Lạng. Chúc tết tại nhà một người Dao ở Lộc BìnhKhi bài báo này đến tay bạn đọc thì gần 4.000 người Dao huyện Lộc Bình đã bắt đầu ăn Tết. Khác với cái Tết của các dân tộc như Tày, Nùng, Kinh,... Tết bắt đầu từ 30 tháng Chạp và kết thúc vào mùng 3 tháng Giêng, Tết của người Dao được diễn ra trong vòng 1 tháng, bắt đầu từ ngày 16 tháng Chạp đến 15 tháng Giêng. Người Dao Lộc Bình phân biệt Tết thành 2 loại gồm Tết năm cũ và Tết năm mới. Thửa ruộng hình trái tim trên núi Mẫu SơnTheo phong tục của người Dao, sau một năm lao động vất vả, đến giữa tháng Chạp mọi người đều tạm dừng các công việc để nghỉ ngơi, dọn dẹp nhà cửa, dọn dẹp bàn thờ tổ tiên...

LSO-Khi Tết đến, Xuân về, mỗi dân tộc có tục đón Tết khác nhau. Tết của người dân tộc Dao ở Lộc Bình đến sớm và kéo dài hơn so với các dân tộc khác. Đây chính là sự độc đáo, góp phần tạo ra một nét văn hóa đặc sắc cho mùa Xuân Xứ Lạng.
Chúc tết tại nhà một người Dao ở Lộc Bình
Khi bài báo này đến tay bạn đọc thì gần 4.000 người Dao huyện Lộc Bình đã bắt đầu ăn Tết. Khác với cái Tết của các dân tộc như Tày, Nùng, Kinh,… Tết bắt đầu từ 30 tháng Chạp và kết thúc vào mùng 3 tháng Giêng, Tết của người Dao được diễn ra trong vòng 1 tháng, bắt đầu từ ngày 16 tháng Chạp đến 15 tháng Giêng. Người Dao Lộc Bình phân biệt Tết thành 2 loại gồm Tết năm cũ và Tết năm mới.
Thửa ruộng hình trái tim trên núi Mẫu Sơn
Theo phong tục của người Dao, sau một năm lao động vất vả, đến giữa tháng Chạp mọi người đều tạm dừng các công việc để nghỉ ngơi, dọn dẹp nhà cửa, dọn dẹp bàn thờ tổ tiên chào đón Tết, chọn ngày đẹp phù hợp với dòng họ để tổ chức cúng Tết. Thường họ Hoàng sẽ chọn ngày Ngọ, họ Đặng chọn ngày Dần, họ Triệu chọn ngày Mão, ngày Thìn để tổ chức… Là người quen với gia đình anh Hoàng Tiến Phúc ở thôn Trà Ký, xã Mẫu Sơn, tôi được mời đến dự lễ cúng Tết năm cũ vào ngày 24 tháng Chạp. Chứng kiến mâm cỗ cúng Tết gồm 1 con lợn thịt được mổ sạch, gà, bánh chưng, rượu, tiền vàng (được cắt bằng giấy bản) bày trước bàn thờ tổ tiên. Thầy cúng được anh Phúc mời về đã thay mặt gia chủ báo cáo tổng số nhân khẩu trong gia đình, báo cáo kết quả một năm lao động, sản xuất và cúng giải hạn, xua đi những rủi ro trong năm cũ, mời ông bà, tổ tiên cùng những người đã khuất về ăn Tết. Sau khi cúng xong tôi được mời dùng cơm cùng anh em họ hàng, người thân của gia đình. Trước khi dùng bữa, mọi người đều nâng ly rượu chúc nhau những lời hay, ý đẹp, mong nhiều điều may mắn sẽ đến trong năm mới. Anh Phúc kể, nhà có điều kiện hoặc đông anh em thì mổ lợn, mời khách từ 4 – 6 mâm, nhà không có điều kiện hoặc ít anh em chỉ tổ chức 1 hoặc 2 mâm, tùy theo hoàn cảnh của mỗi nhà mà sắm lễ cúng sao cho vừa tiết kiệm, vừa đúng phong tục; anh em hoặc hàng xóm gần nhau không ăn tết trùng ngày để có thời gian đến ăn Tết với nhau.
Bà con người Dao xã Mẫu Sơn du xuân
Sáng 30 tết, đàn ông, phụ nữ người Dao thức dậy từ sớm để chuẩn bị mâm cỗ cúng tất niên gồm gà, thịt lợn, bánh chưng, hoa quả, bánh kẹo, đặt 2 bên bàn thờ 2 cây mía, 4 cây tỏi tươi tượng trưng cho 4 mùa trong năm… Lúc này gia chủ không mời thầy đến cúng mà chỉ thắp hương lên bàn thờ. Sau đó cả gia đình quây quần bên mâm cỗ. Người lớn thường nhắc nhở, dạy dỗ con cháu những điều hay, lẽ phải, cùng trò chuyện về những điều đã qua trong năm cũ và bàn bạc, dự tính những việc của gia đình mình sẽ làm trong năm mới. Sau bữa cơm tất niên, tất cả mọi người trong gia đình đều phải tắm rửa sạch sẽ bằng nước lá thuốc, mặc những bộ trang phục truyền thống mới và đẹp nhất để đón giao thừa. Đêm giao thừa, người Dao Lộc Bình không ra khỏi nhà, mà quây quần bên nhau đón chờ giờ khắc thiêng liêng, cùng chúc Tết và mừng tuổi nhau.
Ngày mùng 1 Tết, sau khi thắp hương lên bàn thờ, họ sẽ đến nhà anh em, hàng xóm chúc Tết. Từ ngày mùng 2 đến ngày 15 tháng Giêng, người Dao Lộc Bình đi du xuân khắp nơi. Về tổ chức ăn Tết năm mới, họ cũng chọn một ngày đẹp để mời thầy cúng đến cúng và mời họ hàng, người thân đến ăn Tết. Thay mặt gia chủ, thầy cúng sẽ cầu khấn những điều tốt lành đến với họ trong năm mới, cầu xin sức khỏe, may mắn và sự bình an cho tất cả mọi người, xin cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, trâu bò lợn gà khỏe mạnh. Sau lễ cúng, gia chủ sẽ đốt ‘’tiền vàng‘’ tiễn tổ tiên, người đã khuất về “cõi âm”. Các thành viên trong gia đình và khách mời ăn cơm, chúc tụng nhau khỏe mạnh, sống lâu, hạnh phúc, làm ăn phát đạt…
Chuẩn bị trang phục mới cho những ngày xuân
Trong ngày Tết, người Dao Lộc Bình còn tập trung đến những nơi sinh hoạt cộng đồng như trụ sở xã, trường lớp học, nhà văn hóa để cùng nhau ôn lại truyền thống và những phong tục, tập quán của dân tộc. Thanh niên thì chơi các trò chơi dân gian như kéo co, ném còn… Từ những lần gặp gỡ, du xuân mà nhiều chàng trai, cô gái người Dao đã tỏ tình, giao duyên, nên vợ thành chồng.

Năm tháng qua đi, cách ăn Tết của người Dao Lộc Bình vẫn được bảo tồn từ đời này sang đời khác mặc cho cuộc sống của người Dao có nhiều thay đổi. Đây là một đặc điểm nổi bật không lẫn vào cách ăn Tết của những dân tộc khác.

Minh Đức