Thứ bảy,  24/02/2024

Yếu kém trong quản lý, vận hành các công trình thủy lợi ở Bắc Cạn

Đường ống công trình thủy lợi Pù Lòn ở xã Bình Văn (Chợ Mới) bị vỡ. Những năm qua, Nhà nước đầu tư khoảng 800 tỷ đồng xây dựng các công trình thủy lợi phục vụ sản xuất nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Cạn. Qua đó đã góp phần nâng hệ số sử dụng đất từ 1,3 lần (năm 1997) lên 1,96 lần (năm 2010). Tuy nhiên, việc quản lý, vận hành các công trình đang có nhiều bất cập, không phát huy hết tác dụng, thậm chí có những công trình bỏ hoang, dẫn đến lãng phí lớn. Công trình "đắp chiếu"Nhân dân các dân tộc ở xã vùng cao Bình Văn, huyện Chợ Mới vui mừng khi công trình thủy lợi Pù Lòn được đầu tư đưa vào sử dụng, tưới cho 80 ha đất cấy lúa của xã. Tuy nhiên, chỉ sau mấy năm diện tích được cấp nước giảm dần và đến nay thì mất tác dụng hoàn toàn. Công trình này lấy nước từ khe núi, dẫn qua đường ống gang dài năm km, chảy vào các nhánh kênh đến các cánh đồng của xã Bình Văn. Cách đây ba năm, một đoạn...

Đường ống công trình thủy lợi Pù Lòn ở xã Bình Văn (Chợ Mới) bị vỡ.

Những năm qua, Nhà nước đầu tư khoảng 800 tỷ đồng xây dựng các công trình thủy lợi phục vụ sản xuất nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Cạn. Qua đó đã góp phần nâng hệ số sử dụng đất từ 1,3 lần (năm 1997) lên 1,96 lần (năm 2010). Tuy nhiên, việc quản lý, vận hành các công trình đang có nhiều bất cập, không phát huy hết tác dụng, thậm chí có những công trình bỏ hoang, dẫn đến lãng phí lớn.

Công trình “đắp chiếu”

Nhân dân các dân tộc ở xã vùng cao Bình Văn, huyện Chợ Mới vui mừng khi công trình thủy lợi Pù Lòn được đầu tư đưa vào sử dụng, tưới cho 80 ha đất cấy lúa của xã. Tuy nhiên, chỉ sau mấy năm diện tích được cấp nước giảm dần và đến nay thì mất tác dụng hoàn toàn. Công trình này lấy nước từ khe núi, dẫn qua đường ống gang dài năm km, chảy vào các nhánh kênh đến các cánh đồng của xã Bình Văn. Cách đây ba năm, một đoạn ống bị vỡ, đơn vị được giao quản lý là Công ty TNHH một thành viên thủy nông Bắc Cạn (Công ty thủy nông Bắc Cạn) đã thay thế bằng một đoạn ống mới. Trong quá trình vận hành, nhiều đoạn tiếp tục vỡ, van xả khí hư hỏng, các khớp nối bị hở, sửa được chỗ này thì lại “bục” chỗ khác. Kinh phí sửa chữa theo định mức hằng năm quá ít cho nên từ năm 2011 đến nay, công trình “đắp chiếu”, sản xuất nông nghiệp của xã Bình Văn gặp nhiều khó khăn, phụ thuộc hoàn toàn vào nước mưa, nông dân phàn nàn rằng làm nông nghiệp nhưng không khác nào “đánh bạc” với trời.

Trên địa bàn tỉnh còn có hàng loạt công trình không phát huy tác dụng, như đập mương Nà Duồng ở xã Giáo Hiệu, huyện Pác Nặm được đầu tư xây dựng tưới cho 25 ha, nhưng thực tế chỉ tưới cho… 3,8 ha; đập Vằng Lỏng ở xã Nghiên Loan cũng thuộc huyện Pác Nặm được thiết kế tưới cho 20 ha, nhưng chỉ tưới được 6,8 ha; đập mương Nà Lốc ở xã Tân Tiến, huyện Bạch Thông thiết kế tưới cho 23 ha, nhưng thực tế chỉ phục vụ được một nửa diện tích…Toàn tỉnh có 955 công trình được xây dựng kiên cố hoặc bán kiên cố, vốn đầu tư của Nhà nước ước tính khoảng 800 tỷ đồng, thiết kế tưới cho hơn 16.700 ha/năm. Tuy nhiên, những năm gần đây, do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu làm cho nguồn nước suy giảm, thậm chí cạn kiệt, nhất là do quản lý, vận hành còn bất cập cho nên nhiều công trình không phát huy hết năng lực tưới theo thiết kế, ảnh hưởng đến sản xuất, gây lãng phí vốn đầu tư.

Thiếu người quản lý, thiếu vốn sửa chữa

Từ năm 2008 trở về trước, các công trình thủy lợi trên địa bàn tỉnh được giao cho chính quyền các xã quản lý. Do không được bố trí cán bộ chuyên trách có trình độ chuyên môn vận hành cho nên hầu hết các công trình không phát huy hết tác dụng, hư hỏng, xuống cấp không được sửa chữa. Năm 2008 tỉnh thành lập Công ty thủy nông Bắc Cạn để quản lý, khai thác và bảo vệ 754 công trình thủy lợi thì việc vận hành đã có hiệu quả hơn, một số công trình hư hỏng được sửa chữa. Tuy nhiên, khi đã có một đơn vị chuyên trách đảm nhiệm thì việc quản lý, khai thác và bảo vệ vẫn có nhiều bất cập. Với hơn 70 cán bộ, công nhân quản lý số lượng công trình quá lớn, phân tán, nhỏ lẻ trải rộng ở khắp các địa phương cho nên không thể kham nổi, có nhiều công trình ở vùng sâu, vùng xa đường sá đi lại rất khó khăn, đến công trình mất nửa ngày, cả năm trời cán bộ thủy nông chỉ đến được một lần thì việc quản lý chỉ mang tính hình thức.

Theo quy định, Công ty thủy nông chỉ quản lý, vận hành đập đầu mối và kênh dẫn nước chính, còn kênh mương nội đồng thì do người dân hưởng lợi quản lý, nạo vét thường xuyên. Nhưng do nhận thức của chính quyền cơ sở và nông dân còn hạn chế, cho rằng công trình thủy lợi đã được giao cho Công ty thủy nông quản lý thì phải có trách nhiệm cấp nước đầy đủ cho bà con canh tác thường xuyên, mỗi khi không có nước là bà con lại kêu công ty. Để khỏi “mang tiếng” với tỉnh, thời gian qua do nhân lực quá “mỏng”, Công ty thủy nông phải thuê nông dân với mức 120 nghìn đồng/ngày công nạo vét kênh mương nội đồng. Tiền sửa chữa thường xuyên đập đầu mối và kênh chính đã ít lại bị “cấu” vào để nạo vét kênh mương nội đồng cho nên có nhiều công trình mỗi năm chỉ sửa chữa mang tính chất tạm bợ, chắp vá hoặc không còn kinh phí để sửa chữa.

Khắc phục những bất cập này, ngày 2-5-2012, UBND tỉnh ban hành Quyết định 635/QĐ-UBND phân cấp quản lý, khai thác công trình thủy lợi trên địa bàn. Theo đó, tỉnh giao những công trình tưới dưới năm ha cho cấp huyện quản lý, công trình tưới cho năm ha trở lên do Công ty thủy nông quản lý, khai thác. Ngay sau khi quyết định phân cấp được ban hành lại xuất hiện những khó khăn mới. Đối với những công trình được phân cấp cho chính quyền địa phương quản lý, do chưa thành lập được các tổ dùng nước cho nên thực chất công trình chưa được quản lý, khai thác có hiệu quả vì không có tổ chức, cá nhân nào được giao nhiệm vụ cụ thể để vận hành, sửa chữa công trình khi bị hư hỏng; mạnh ai người ấy lấy nước cho nên ở cuối kênh mương thường cạn khô, nông dân thiếu nước canh tác. Một số huyện giao công trình thủy lợi cho xã quản lý, nhưng có nhiều công trình liên xã cho nên việc quản lý gặp khó khăn, xảy ra tranh chấp khi hưởng lợi, đùn đẩy trách nhiệm trong quản lý.

Sau khi phân cấp, Công ty thủy nông Bắc Cạn quản lý 451 công trình, nhưng chỉ có 94 công trình có hồ sơ, 126 công trình hồ sơ không đầy đủ, còn lại 131 công trình hồ sơ bị thất lạc mà không tìm lại được. Thống kê của Công ty thủy nông Bắc Cạn cho thấy, hiện nay, trên địa bàn tỉnh có đến 236 công trình thủy lợi đang hư hỏng, một số hư hỏng nặng cần phải sửa chữa thì mới phát huy tác dụng. Theo quy định, định mức để sửa chữa, bảo dưỡng công trình hằng năm bằng 1,08% giá trị đầu tư. “Nhưng đối với những công trình không có hồ sơ, hồ sơ không đầy đủ thì không thể xác định được giá trị tài sản, từ đó không xác định được định mức kinh phí sửa chữa cho nên không thể tiến hành sửa chữa vì không giải ngân, quyết toán được”- ông Nguyễn Văn Đức cho biết. Mặt khác, định mức được cấp cho việc bảo dưỡng, sửa chữa công trình hiện nay là quá thấp, không đáp ứng được yêu cầu. Mỗi năm, công trình thủy lợi Pù Lòn chỉ được cấp 16 triệu đồng để sửa chữa, nhưng trong ba năm (từ 2009 đến 2011) đã phải sửa hết hơn 90 triệu đồng, số tiền thiếu hụt phải lấy từ công trình khác “đập” vào. Hiện nay, công trình này bị hư hỏng nặng đang “đắp chiếu”, kinh phí tu sửa không đáp ứng cho nên lãnh đạo Công ty thủy nông xác định, nếu địa phương không đầu tư sửa chữa thì bỏ đó. Hàng trăm công trình thủy lợi trên địa bàn tỉnh Bắc Cạn hiện nay đang trong tình trạng “bỏ thì thương, vương thì tội”.

Để các công trình thủy lợi trên địa bàn tỉnh Bắc Cạn được Nhà nước đầu tư gần một nghìn tỷ đồng được bảo vệ, phát huy hiệu quả, tỉnh cần quyết liệt chỉ đạo chính quyền cấp xã thành lập các tổ dùng nước, tập huấn chuyên môn cho các tổ trưởng để trực tiếp quản lý, vận hành, sửa chữa các công trình đã được phân cấp cho địa phương quản lý, nạo vét kênh mương nội đồng. Thành lập tổ công tác bao gồm đại diện các ngành chức năng, địa phương đi kiểm kê, đánh giá tài sản những công trình mà hồ sơ đã bị thất lạc, thiếu, để xác định tài sản làm cơ sở cho việc tính toán định mức sửa chữa, bảo dưỡng thường xuyên hằng năm. Giảm bớt thủ tục hành chính về sửa chữa những công trình nhỏ để tiết kiệm kinh phí, thời gian. Công ty thủy nông Bắc Cạn cần được tách ra khỏi Công ty cổ phần dịch vụ vật tư, kỹ thuật nông nghiệp Bắc Cạn để tự chủ trong quá trình hoạt động, làm tốt chức năng là doanh nghiệp công ích, tăng cường tuyên truyền, vận động để nâng cao nhận thức, phối hợp chặt chẽ với chính quyền cơ sở và nông dân khai thác các công trình thủy lợi có hiệu quả.

Theo Nhandan