Thứ hai,  30/01/2023

Xứ Lạng trong hành trình văn hóa của dân tộc (*)

LTS: Nhân 68 năm ngày truyền thống ngành Văn hóa, thông tin (28/8/1945- 28/8/2013), Tòa soạn Báo Lạng Sơn nhận được bài viết của tác giả Nguyễn Quang, nguyên Phó Giám đốc Sở Văn hóa - Thông tin (nay là Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch) với nhan đề “Văn hóa văn nghệ, thể thao và du lịch là động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội”.

LTS: Nhân 68 năm ngày truyền thống ngành Văn hóa, thông tin (28/8/1945- 28/8/2013), Tòa soạn Báo Lạng Sơn nhận được bài viết của tác giả Nguyễn Quang, nguyên Phó Giám đốc Sở Văn hóa – Thông tin (nay là Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch) với nhan đề “Văn hóa văn nghệ, thể thao và du lịch là động lực thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội”. Vừa mang tính lý luận khái quát, gắn với thực tiễn sinh động, bài viết đã khắc họa rõ vai trò của yếu tố văn hóa, “nền tảng” tinh thần đối với tiến trình phát triển của cách mạng Việt Nam nói chung cũng như Xứ Lạng qua các thời kỳ trong suốt chặng đường 68 năm qua.

 Một góc thành phố Lạng Sơn – Ảnh: THANH SƠN

Do khuôn khổ báo có hạn, chúng tôi xin phép cùng tác giả lược trích giới thiệu với bạn đọc một phần của bài viết. Tiêu đề (*) do tòa soạn đặt.

Lạng Sơn là một tỉnh miền núi, biên giới, phên dậu phía đông bắc của Tổ quốc. Suốt chiều dài của lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước, Lạng Sơn luôn có vị thế chiến lược rất quan trọng về chính trị, kinh tế, quốc phòng, văn hóa xã hội đối với cả nước… Lịch sử để lại cho Lạng Sơn một vùng địa linh nhân kiệt, với một số lượng di tích lịch sử, văn hóa, danh thắng phong phú, có giá trị vô cùng quý giá. Đó là những di chỉ nền Văn hóa Bắc Sơn, Mai Pha, với dấu tích của loài người cổ đại cách ngày nay hàng vạn năm. Đó là chiến thắng Chi Lăng, là căn cứ địa Kai Kinh của Hoàng Đình Kinh, là những chiến tích Bông Lau, Bản Trại, Đèo Khách, Bó Củng, Lũng Vài… Đường số 4 anh hùng đã trở thành huyền thoại của dân tộc trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược. Xứ Lạng đã sinh ra và đóng góp cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc những người con ưu tú, điển hình như Hoàng Văn Thụ, Lương Văn Tri. Lạng Sơn có nhiều danh lam thắng cảnh nổi tiếng, đi vào thơ ca:

“Đồng Đăng có phố Kỳ Lừa,

Có Nàng Tô Thị, có chùa Tam Thanh,

Ai lên Xứ Lạng cùng anh…

Tất cả, đó là truyền thống lịch sử, văn hóa, là giá trị nền tảng của tinh thần dân tộc, làm nên sức mạnh để vượt qua mọi khó khăn, thử thách.

Khởi nghĩa Bắc Sơn (9-1940) thực sự là một cuộc tập dượt giành độc lập, tự do của dân tộc dưới sự lãnh đạo của Đảng, có vai trò đóng góp và hy sinh lớn lao của các chiến sĩ trung kiên và quần chúng cách mạng của Bắc Sơn, và Xứ Lạng nói chung. Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, Lạng Sơn là một phần của chiến khu Việt Bắc, của An toàn khu cho cuộc kháng chiến. Trong kháng chiến chống Mỹ, những binh đoàn Bắc Sơn 1, Bắc Sơn 2 nối tiếp truyền thống Bắc Sơn anh hùng lên đường vào Nam chiến đấu. Khi đế quốc Mỹ phong tỏa Hải Phòng, Lạng Sơn trở thành cảng nổi, là huyết mạch chi viện cho miền Nam đánh giặc…

Sau giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước năm 1975, cả nước đi lên CNXH. Đảng chủ trương đổi mới, hội nhập vì mục tiêu xây dựng nước Việt Nam giàu mạnh, dân chủ, văn minh. Cùng với việc phấn đấu xây dựng Việt Nam thành một nước công, nông nghiệp hiện đại, khoa học kỹ thuật tiên tiến, Đảng ta cũng xác định rõ cần xây dựng một “nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”. Nghị quyết Hội nghị Trung ương lần thứ năm khóa VIII đã khẳng định: “Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế – xã hội”. Nghị quyết Trung ương 5 ra đời làm chuyển đổi nhận thức, tư tưởng của các cấp ủy đảng, quản lý của ngành văn hóa và giới văn nghệ sỹ một cách sâu sắc đối với nhiệm vụ xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Quá trình 68 năm qua, điểm lại một số thành tựu trong hoạt động văn hóa, nghệ thuật của Lạng Sơn, ta nhớ những năm đầu của thập kỷ 60 của thế kỷ XX, có câu lạc bộ Bản Sầm, xã Bình Phúc, huyện Văn Quan được Sở Văn hóa Khu Việt Bắc tặng Cờ thi đua “Lá cờ đầu” trong phong trào xây dựng câu lạc bộ và đội văn nghệ; xã Quỳnh Sơn, huyện Bắc Sơn được Sở Văn hóa Khu Việt Bắc tặng Cờ thi đua “Lá cờ đầu” trong phong trào xây dựng nếp sống mới và bài trừ hủ tục, mê tín dị đoan. Tỉnh Lạng Sơn đã có thời kỳ phong trào văn nghệ quần chúng phát triển mạnh, từ các cơ quan của tỉnh đến huyện, xã – phường đều có đội văn nghệ (theo thống kê, cả tỉnh có 120 đội văn nghệ). Ở thập kỷ 80 của thế kỷ XX, đội văn nghệ quần chúng của ngành tài chính, ngành giáo dục tỉnh dự thi hội diễn văn nghệ ngành của toàn quốc đã xuất sắc đoạt giải nhất. Đặc biệt, đội văn nghệ quần chúng ngành thương nghiệp tỉnh dự hội diễn chuyên ngành toàn quốc tại thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An (có sự tham gia của 64 đội các tỉnh, thành phố tham gia), thì đội Lạng Sơn đoạt giải nhất, gây tiếng vang trong hội diễn. Được quan tâm chỉ đạo của Tỉnh ủy, UBND tỉnh, giai đoạn những năm 1960 – 1970, Lạng Sơn là một trong hai tỉnh của miền Bắc (cùng với Hà Bắc) có đội quay phim thời sự tài liệu chuyên nghiệp, được đào tạo từ Trường Điện ảnh Việt Nam, đã xây dựng được nhiều bộ phim tài liệu thời sự, góp phần tuyên truyền kịp thời các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước và các nhiệm vụ chính trị của tỉnh. Hằng năm, ngành văn hóa thông tin đã tổ chức nhiều hội diễn nghệ thuật quần chúng: ca, múa, nhạc, thi tiếng hát dân ca, hội diễn công nông binh… với số lượng các đội tham gia ngày càng nhiều, hình thức phong phú, đã góp phần cổ vũ các phong trào thi đua tăng gia sản xuất, chiến đấu và phục vụ chiến đấu trong kháng chiến, hoàn thành các mục tiêu, nhiệm vụ từng thời kỳ đặt ra.

Lạng Sơn có nhiều tác giả, đóng góp nhiều tác phẩm văn học nghệ thuật, in hàng triệu trang sách báo, tạp chí thuộc tất cả các thể loại; mở được nhiều trại sáng tác và các lớp đào tạo, bồi dưỡng tài năng. Nhiều tác giả, tác phẩm đoạt giải thưởng quốc gia, khu vực và địa phương. Ủy ban nhân dân tỉnh đã xét tặng hai lần Giải thưởng Văn học, nghệ thuật Hoàng Văn Thụ, góp phần làm cho phong trào sáng tạo văn học nghệ thuật Lạng Sơn ngày càng tiến bộ, khởi sắc. Từ phong trào xây dựng “Nếp sống mới” trước đây và phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” với xây dựng gia đình văn hóa, bản làng, khối phố văn hóa, đã trở thành một cuộc vận động sâu sắc, rộng lớn, từng bước tạo ra một cuộc sống văn minh, sạch đẹp, đoàn kết, một nếp sống vừa kế thừa bản sắc văn hóa của dân tộc, vừa kết hợp tiếp thu có chọn lọc những giá trị văn hóa, văn minh của nhân loại.

Nghị quyết Hội nghị Trung ương lần thứ năm khóa VIII đã xác định đúng nhiệm vụ lãnh đạo, định hướng của Đảng đối với con đường văn hóa của dân tộc: kế thừa những giá trị và truyền thống tốt đẹp là nguyên tắc, đồng thời bắt nhịp và hội nhập nhanh, phù hợp với quốc tế. Các lĩnh vực văn hóa, thể thao, du lịch giờ đây trở thành những nội dung không thể thiếu trong các hiệp định, trao đổi, ký kết hợp tác giữa các quốc gia, để xây dựng các mối quan hệ hợp tác toàn diện, đối tác toàn diện, lòng tin chiến lược… giữa nước ta với các nước trên thế giới. Với chiến lược phát triển toàn diện của Đảng và Nhà nước, nhân dân Việt Nam nói chung và đồng bào các dân tộc Lạng Sơn nói riêng sẽ hội nhập và từng bước chắc chắn, phát triển đi lên theo kịp xu thế của thời đại. Văn hóa nói chung và các lĩnh vực thuộc về văn hóa, thể thao và du lịch Lạng Sơn, với bản sắc của mình, luôn hòa nhịp trong hành trình chung của văn hóa dân tộc Việt Nam…

NGUYỄN QUANG