Thứ ba,  22/06/2021

Nước từ thành phố về với nông thôn

Việt Nam là quốc gia thiếu nước khi có đến 60% lượng nước hiện có phụ thuộc vào nguồn nước từ các quốc gia khác chảy đến. Vấn đề tự chủ nguồn nước gặp rất nhiều khó khăn. Do đó, muốn hoàn thành tiêu chí nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn, các địa phương cần phát huy mọi nguồn lực; đồng thời xã hội hóa ngành nước mới có thể xây dựng nông thôn mới (NTM).
Vận hành hệ thống cấp nước sạch ở Xí nghiệp số 1 (Công ty TNHH MTV Kinh doanh nước sạch Hải Dương).


Nỗ lực vượt khó

Theo báo cáo tổng hợp từ Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN và PTNT), cả nước hiện có 15.093 công trình cấp nước sạch tập trung, với các mô hình quản lý cộng đồng chiếm 48%, Trung tâm nước sạch và VSMT tỉnh chiếm 19%, tư nhân 11%, UBND xã 12%, doanh nghiệp 5%, HTX 3% và các ban quản lý 2%, dẫn đến sự phân tán nguồn lực và khó khăn trong việc cung cấp nước sạch đến người tiêu dùng. Nhất là tại các tỉnh có địa hình phức tạp, vùng sâu, vùng xa và các tỉnh miền Ðông Nam Bộ, Tây Nguyên. Song, điều đáng nói hơn cả là có đến hơn 70% công ty nước hoạt động cầm chừng, trong khi chỉ hơn 10% số đó làm ăn có hiệu quả. Chưa kể ở tầm vĩ mô, việc quản lý nước chưa được quy về một mối mà được chia đều cho Bộ Xây dựng chịu trách nhiệm cung cấp nước sạch đô thị, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chịu trách nhiệm về nước sạch nông thôn, dẫn đến sự chồng lấn trong quản lý khiến nhiều công trình không phát huy hết tác dụng và nhiều hộ dân sống trong khu vực giáp ranh không được hưởng quyền lợi sử dụng nước sạch phục vụ nhu cầu sinh hoạt hằng ngày.

Không phải đến thời điểm hiện tại thì những bất cập trong quản lý các công trình nước sạch nằm trong chương trình nước sạch nông thôn (NSNT) mới được chú trọng. Mà trước đó, Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải đã từng khẳng định “nước cũng quan trọng như năng lượng” và yêu cầu các tỉnh cần chủ động đẩy mạnh công tác xã hội hóa NSNT nhằm thực hiện thành công quyết định của Thủ tướng Chính phủ về Chương trình mục tiêu quốc gia về nước sạch và vệ sinh môi trường (NS&VSMT) đến năm 2015, nâng tỷ lệ người dân cả nước được dùng nước sạch lên mức 85% và bảo đảm cho 100% trường học mầm non, phổ thông, trạm y tế xã được sử dụng nước sạch.

Tuy nhiên, ngân sách nhà nước cấp cho giai đoạn 2012-2015 chỉ có 27.600 tỷ đồng, mỗi năm cấp cho 63 tỉnh, thành phố mỗi tỉnh nhận được 20 đến 30 tỷ đồng/năm. Sự hạn chế về nguồn vốn, lại chậm được giải ngân khiến cho nhiều công trình cấp thoát nước xuống cấp là điều không tránh khỏi.

Ðể vượt khó, nhiều tỉnh, thành phố đã đẩy mạnh công tác xã hội hóa, hỗ trợ thủ tục hành chính, đất đai để người dân, doanh nghiệp cùng tham gia vào chương trình NSNT. Cụ thể, tỉnh Hà Nam đã có 11 doanh nghiệp tham gia kinh doanh nước sạch, tỉnh Thái Bình đã có những chính sách đột phá hỗ trợ tư nhân theo phương thức kết quả đầu ra (hỗ trợ 3 triệu đồng/m3 công suất của nhà máy) cho nên hiện đã có 17 doanh nghiệp đăng ký đầu tư xây dựng 19 công trình nước sạch với tổng vốn 1.085 tỷ đồng. Ðặc biệt, tỉnh Hải Dương, chỉ trong sáu tháng đầu năm 2014, tỉnh đã huy động được hơn 200 tỷ đồng xây dựng và đưa vào sử dụng tám công trình cấp nước sạch liên xã tại các huyện Tứ Kỳ, Ninh Giang, Thanh Miện, Bình Giang.

Xã hội hóa ngành nước, góp phần xây dựng nông thôn mới

Có thể nói, Hải Dương là tỉnh đầu tiên trong cả nước đưa nước sạch từ thành phố xuống phục vụ khu vực nông thôn bằng cách đấu nối đường ống từ các xí nghiệp cấp nước sạch đô thị về thẳng các vùng quê. Công ty Kinh doanh nước sạch Hải Dương đã đầu tư thêm 25,8 tỷ đồng xây dựng nhà máy cấp nước trên diện tích 9.000 m2, với công suất 8.000 m3/ngày, đáp ứng nhu cầu nước sạch của người dân thị trấn Tứ Kỳ và nhiều xã khác trên địa bàn. Cách làm này đã tiết kiệm được nguồn kinh phí lớn khi không phải xây mới những nhà máy nước nhỏ lẻ, quy mô phục vụ thấp, suất đầu tư cao và tốn chi phí quản lý vận hành. Chỉ trong hai năm, trên địa bàn tỉnh đã đầu tư mở rộng hệ thống đường ống để cấp nước sạch cho gần 70 nghìn hộ dân nông thôn. Những nỗ lực này đã và đang góp phần thúc đẩy toàn tỉnh Hải Dương sớm hoàn thành tiêu chí về nước sạch trong phong trào xây dựng NTM.

Chia sẻ với chúng tôi về những chính sách hỗ trợ của tỉnh, Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Kinh doanh nước sạch Hải Dương Nguyễn Văn Ðoàn khẳng định, sự vào cuộc của chính quyền đã cơ bản khắc phục sự manh mún, nhỏ lẻ trong kinh doanh nước sạch tại Hải Dương trong nhiều năm qua. Nhất là vai trò của người dân trong bảo vệ môi trường đã được nâng lên, góp phần hạn chế sự ô nhiễm nguồn nước nội đồng vốn là mối lo hàng đầu của các công ty kinh doanh nước sạch hiện nay.

Những thay đổi đáng ghi nhận này đã giúp công ty tự tin mở rộng quy mô sản xuất, chủ động nâng cấp các nhà máy cũ thành các trạm bơm chung chuyển giúp tiết giảm chi phí nhằm giảm giá thành sao cho phù hợp điều kiện kinh tế của người dân, đồng thời nâng cấp thiết bị nhằm giảm tỷ lệ thất thoát nước xuống còn 12% trong khi tỷ lệ này của toàn quốc hiện lên tới hơn 40%.

Nói về những trang thiết bị hiện có tại các nhà máy nước, Phó Giám đốc Xí nghiệp số 5 Mạc Huy Hoàng và Giám đốc Xí nghiệp kinh doanh nước sạch số 1 Nguyễn Văn Phụng, thuộc Công ty nước sạch Hải Dương cho biết, hiện Xí nghiệp số 5 và số 1 đã được trang bị máy móc tự động hóa hoàn toàn theo công nghệ Hà Lan và Nhật Bản, cho nên công suất đã đạt từ 22 đến 26 nghìn m3/ngày đêm, cơ bản giải quyết nhu cầu sử dụng nước sạch không chỉ riêng của người dân thành phố Hải Dương mà còn của các xã khác trong tỉnh.

Theo ông Ðoàn, hiện hơn 80% số dân thành thị và nông thôn trong tỉnh đã được sử dụng nước sạch trong sinh hoạt. Kết quả này đã giúp cho Hải Dương cơ bản giải quyết dứt điểm tiêu chí về nước sạch và môi trường trong phong trào xây dựng NTM.

Chúng tôi đến xã Bình Minh, xã được hưởng lợi từ phong trào xã hội hóa NSNT, mới thấy hết những đổi thay về môi trường sống nơi đây. Toàn xã hầu hết đã sử dụng nước nhà máy hợp vệ sinh, đã qua rồi cái cảnh phải dùng nước ao, hồ, thậm chí phải đi mua nước. Ông Nguyễn Văn Diện, người dân trong xã tự hào: Từ khi có nước sạch, không chỉ sức khỏe của người dân được bảo đảm, mà môi trường sống cũng trong lành hơn. Cứ đà này chúng tôi không còn lo không đạt chuẩn NTM.

Bức tranh về nước sạch nông thôn đã bắt đầu khởi sắc từ chính những nỗ lực của Chính phủ, các cấp chính quyền và người dân. Nếu như trước đây, người dân nông thôn và một phần không nhỏ tại thành thị phải dùng nước mưa, nước giếng khoan không hợp vệ sinh thậm chí nhiều hộ gia đình còn phải đi mua nước từ xe téc với giá 20-60 nghìn đồng/m3 phục vụ sinh hoạt khiến cho nhiều địa phương chật vật với tiêu chí nước sạch, môi trường trong xây dựng NTM, thì nay họ đã được sử dụng nước sạch. Ðó chính là những thành quả có được từ công tác xã hội hóa chương trình NSNT hướng đến sự bền vững. Cánh cửa NTM sẽ thật sự rộng mở hơn khi hầu hết các tỉnh đã và đang cơ bản giải được bài toán NSNT – một tiêu chí quan trọng trong phong trào xây dựng NTM.

Theo Nhandan.vn